Onafhankelijk magazine van de Radboud Universiteit
Hoe je op Mars een longontsteking kunt oplopen: ziekteverwekkende bacteriën overleven buitenaards beter dan gedacht
Als het mensen ooit lukt om Mars te bevolken, zullen ze na een ruimtereis van zo’n acht maanden geen vriendelijk… Het bericht Hoe je op Mars een longontsteking kunt oplopen: ziekteverwekkende bacteriën overleven buitenaards beter dan gedacht verscheen eerst op Vox magazine.
Als het mensen ooit lukt om Mars te bevolken, zullen ze na een ruimtereis van zo’n acht maanden geen vriendelijk klimaat aantreffen. Ze zullen uitkijken op rotsen en stenen zo ver het oog reikt. Water is er vooral onder het oppervlak en zit ramvol giftige stoffen. Als de kolonisten hun beschermde woningen uit willen stappen, doen ze er verstandig aan eerst de windradar te controleren op zandstormen. Zonder ruimtepak met zuurstofvoorraad hoeven ze het sowieso niet te proberen, de lucht bestaat voornamelijk uit koolstofdioxide. Het pak beschermt hen ook tegen de extreme kou: de temperatuur is vaker onder dan boven nul, ’s nachts kan het zo’n -70 tot -150 graden Celsius worden. Al met al klinkt het als gekkenwerk om naar Mars te gaan, laat staan er te wonen. Toch sorteren wetenschappers al voor op die mogelijkheid, door de kansen en risico’s vanaf aarde te bestuderen. Zo ook microbioloog Tommaso Zaccaria, die vandaag aan de het Radboudumc promoveert. Hij onderzocht onder meer of ziekmakende micro-organismen van aarde kunnen overleven in Marsklimaat en of ze dan nog schadelijk kunnen zijn voor de mens. Marsklimaat nabootsen Zelf was Zaccaria ook verbaasd, toen hij zag dat ‘zijn’ bacteriën zo’n 24 uur standhielden en soms wel 48 uur. In het German Aerospace Center in Keulen, waar de onderzoeker de afgelopen jaren werkte, had hij vier ziekteverwekkende bacteriesoorten in zogenaamde ‘exposure boxes’ gestopt. Dat zijn vierkante doosjes, formaatje kleine lunchtrommel, waarin elk gewenst klimaat is na te bootsen. Het deksel is doorzichtig, als een raam. Daar ging de uv-straling van Mars doorheen. Via een slang aan de zijkant voegde de onderzoeker gassen toe die in de atmosfeer van de planeet hangen. Ook licht en luchtvochtigheid controleerde hij nauwgezet. ‘Helemaal identiek als op Mars krijg je het nooit, de zon kunnen we bijvoorbeeld niet exact simuleren in het lab. Maar we komen in de buurt.’ Zaccaria is niet de eerste die bacteriën op deze manier onderwerpt aan het Marsklimaat. ‘Maar in eerdere studies ging het om zogenoemde extremofielen: organismen die op aarde al in extreme omstandigheden kunnen overleven, zoals in geisers of op Antarctica.’ Zulke organismen doen geen mens kwaad. Van ziekteverwekkende bacteriën werd gedacht dat ze buiten het menselijk lichaam geen schijn van kans hadden in de barre omstandigheden van een planeet als Mars. Dat bleek dus verkeerd gedacht. <img fetchpriority="high" decoding="async" class="size-full wp-image-169198" src="https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/exposure-box.webp" alt="" width="1920" height="908" srcset="https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/exposure-box.webp 1920w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/exposure-box-300x142.webp 300w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/exposure-box-1024x484.webp 1024w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/exposure-box-768x363.webp 768w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/exposure-box-254x120.webp 254w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/exposure-box-1536x726.webp 1536w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" /> Voorbeeld van een ‘exposure box’. Beeld afkomstig uit: Frontiers in Microbiology. Vooral S.marcescens en K.pneumoniae hielden dapper stand in Zaccaria’s experimenten, al krompen ze wel wat. K.pneumonia kan longontsteking veroorzaken, S.marcescens kan leiden tot allerlei infecties – van blaasontsteking tot longonsteking. ‘Kosmische straling gaat voor een deel dwars door ruimteschepen heen’ De S.marcescens en K.pneumoniae die hij in Keulen had blootgesteld aan een gesimuleerd Marsbezoek bracht hij vervolgens naar het Radboudumc. Daar keek hij met collega’s hoe menselijke immuuncellen erop reageerden. ‘We zagen dat de immuuncellen deze bacteriën niet zo effectief herkennen als normaal.’ Dat zou kunnen komen doordat de gekrompen bacteriën ook een beetje van vorm waren veranderd. ‘Of het ook betekent dat mensen er sneller ziek van worden, dat weten we niet.’ Misschien gaat zo’n bacterie fluitend langs het immuunsysteem, om bijvoorbeeld naar de darmen door te trekken zonder de eigenaar van die darmen daarmee lastig te vallen. Ook op aarde zijn dit soort bacteriën ongemerkt overal om ons heen én in ons lichaam. Vooral mensen met verminderde weerstand kunnen er ziek van worden. Verminderde weerstand Laat ruimtereizen nou dé manier zijn om de afweer van een mens te laten afbrokkelen. Dat heeft verschillende redenen, die verder gaan dan gebrek aan dag- en nachtritme of een ander dieet dan thuis. ‘Straling heeft veel effect op het immuunsysteem’, noemt Zaccaria. Aan kosmische straling ontkomt een mens nooit helemaal, ook op aarde niet. Maar hoe hoger je gaat, hoe meer je ervan tegenkomt. In een vliegtuig is de straling veertig keer zo sterk als op zeeniveau, volgens het RIVM. <img decoding="async" class="size-medium wp-image-169195" src="https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/tommasso-226x300.jpg" alt="Tommaso Zaccaria. Eigen beeld" width="226" height="300" srcset="https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/tommasso-226x300.jpg 226w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/tommasso-771x1024.jpg 771w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/tommasso-768x1020.jpg 768w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/tommasso-254x337.jpg 254w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/tommasso-1157x1536.jpg 1157w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/tommasso.jpg 1446w" sizes="(max-width: 226px) 100vw, 226px" /> Tommaso Zaccaria. Eigen beeld Zaccaria: ‘In de ruimte is dat nog veel hoger. Hoe goed ruimteschepen ook worden gebouwd, een deel van die straling gaat er dwars doorheen. Het beschadigt lichaamscellen, waardoor die minder goed werken dan op aarde.’ Ook het gebrek aan zwaartekracht trekt een wissel op het immuunsysteem, doordat het bloed niet netjes richting je voeten naar beneden beweegt. ‘Er is geen boven of beneden in de ruimte, dus het bloed trekt meer naar je hoofd en trekt aan het midden van je lichaam. Daardoor gaat je interne temperatuur omhoog, soms wel tot 38 à 39 graden.’ Je krijgt dus een soort koorts zonder infectie. Ook dat kan een mens vatbaarder maken voor daadwerkelijke infecties. Ruimtevaartorganisaties hebben daarom al uitgebreide protocollen voor hygiëne en desinfecteren in ruimtestations en -vaartuigen. Onderzoek als dat van Zaccaria laat zien dat het risico buiten zulke verblijven niet stopt. Om het toekomstscenario van een Marskolonie er weer bij te pakken: die Marsbewoners zullen bijvoorbeeld iets moeten met hun wc-afval, waarin ziekmakende bacteriën kunnen zitten. Misschien besluiten ze de uitwerpselen ergens op de planeet te dumpen, buiten hun perfect gereinigde woningen. Wie binnen een dag weer bij die dumpplek komt, kan levende ziekteverwekkers aantreffen en mee terug nemen. Dus ook daar zullen hygiëne- en medische protocollen rekening mee moeten houden. Maanzand Zaccaria keek voor zijn promotieonderzoek niet alleen naar micro-organismen. Hij onderzocht ook de reactie van het immuunsysteem op regoliet, de wetenschappelijke naam voor het zanderige stof op de maan en mars. Eigenlijk is regoliet nuttig spul, vertelt hij. ‘Het bevat mineralen die goed zijn voor de groei van planten. En je kunt het smelten en de metalen eruit halen, waarmee je bijvoorbeeld woningen kunt bouwen.’ In theorie kunnen Marsbewoners al dat zand om hen heen dus goed gebruiken. Maar astronauten van de apollomissies van NASA in de jaren zestig klaagden in hun eindverslagen al over ingeademd maanstof, ondanks beschermende pakken. Zaccaria: ‘Regoliet is sterk elektrisch geladen, waardoor het vastplakt aan ruimtepakken. Als je weer binnenkomt en je pak uitdoet, gaat het regoliet overal heen en adem je het alsnog in.’ Daar komt bovenop dat er op de maan minder zwaartekracht is dan op aarde, waardoor het langer duurt voordat al dat maanstof naar de vloer is gedwarreld. ‘Maanstof is het gevaarlijkt doordat daar meer schadelijke metalen in zitten’ Zorgt inademen van regoliet hooguit voor een irritante kriebel in de keel of is het ook slecht voor de gezondheid? Dat is eerder onderzocht, bijvoorbeeld door NASA. ‘Maar die studies keken altijd óf naar het effect op immuuncellen in bakjes óf naar het effect op dieren. In ons onderzoek hebben we dat samengevoegd, om nog beter te zien wat er in het immuunsysteem gebeurt.’ Daarvoor kocht hij nagemaakt Mars- en maanzand in bij een Amerikaans bedrijf. ‘Alle elementen die erin zitten hebben we op aarde ook, dus dat is gewoon hier na te maken.’ Hoewel beide soorten regoliet geen pretje voor de longen bleken te zijn, zag Zaccaria dat maanstof het gevaarlijks was. ‘Dat komt waarschijnlijk doordat daar meer schadelijke metalen in zitten. Adem je dat vaak in, dan kan het longcellen beschadigen en ontstekingen veroorzaken. ‘Wat maanbezoekers daarvan zelf zouden merken, kan Zaccaria niet zeggen. ‘We hebben alleen gekeken welke schade regoliet kan aanrichten in het lichaam, niet wat voor effect dat heeft op de gezondheid. Maar in theorie kan het een gezondheidsrisico zijn. Daarnaast zien we zowel in ons onderzoek als eerdere studies aanwijzingen dat sommige mensen allergisch zijn voor regoliet.’ Auto-immuunziektes Na de zomer gaat Zaccaria vanuit Nijmegen verder met zijn onderzoek. Hij hoopt te kunnen blijven samenwerken met het German Aerospace Center, bijvoorbeeld door nog meer ziekteverwekkers aan het Marsklimaat bloot te stellen dan de vier bacteriën in zijn promotieonderzoek. Maar zijn focus zal liggen op het immuunsysteem. ‘We weten waardoor het immuunsysteem in de ruimte minder goed werkt, nu is de vraag hoe je dat verbetert. Dan kun je voorkomen dat mensen infecties oplopen. Misschien geeft dat ons ook nieuwe ideeën voor behandeling van ziekten op aarde waarbij mensen een slecht werkend immuunsysteem hebben, zoals auto-immuunziektes. Hoewel de oorzaak anders is, werkt het in het lichaam misschien op eenzelfde manier. Dan kun je het ook op vergelijkbare manier oplossen.’ Plus, voor toekomstige ruimte-avonturiers zou het één zorg minder zijn op hun waslijst aan uitdagingen. Het bericht Hoe je op Mars een longontsteking kunt oplopen: ziekteverwekkende bacteriën overleven buitenaards beter dan gedacht verscheen eerst op Vox magazine.
Onderhandelen over Europees wetenschapsgeld: waarom wil grootverdiener Nederland geen ‘anonieme aanvragers’?
In de verdeling van Europees onderzoeksgeld moeten kandidaten alleen op excellentie beoordeeld worden, zei minister Letschert tegen haar collegaministers uit de EU. Maar ze ziet niets in ‘anoniem’ aanvragen. Negen vragen en antwoorden over haar inzet. Het bericht Onderhandelen over Europees wetenschapsgeld: waarom wil grootverdiener Nederland geen ‘anonieme aanvragers’? verscheen eerst op Vox magazine.
De Europese Commissie wil het onderzoeksbudget in het komende meerjarenprogramma zowat verdubbelen. Deze week gaan de regeringen weer met elkaar over de EU-begroting praten. En dus wordt op de achtergrond hard gevochten over de vraag wie wat krijgt. Eén van de kwesties: hoe verdelen we de extra miljarden euro’s van het onderzoeksprogramma Horizon Europe? In de Europese wetenschap loopt het een beetje scheef: sommige landen krijgen bijna niets van de EU, terwijl Nederlandse universiteiten, hogescholen en bedrijven recent vierden dat ze al vijf miljard euro binnensleepten uit Horizon. Excellentie Deze miljarden worden nu vooral verdeeld op basis van ‘excellentie’: alleen de beste onderzoeksvoorstellen worden beloond. Nederland wil dat graag zo houden, zei minister Letschert onlangs in een Brussels overleg met andere wetenschapsministers. Tegelijkertijd – en dat is wel opvallend – ziet ze niets in ‘anonieme’ beursaanvragen, oftewel aanvragen waarbij de beoordelaar niet weet uit welk land ze komen. Negen vragen en antwoorden over de Nederlandse positie. 1. Voor wie zou ‘excellentie’ een probleem kunnen zijn? Geld aanvragen is een vak op zich. Excellente voorstellen komen vooral uit landen die veel ervaring hebben met het succesvol indienen van voorstellen. De uiteindelijke verdeling van het geld is oneerlijk, stelde de Europese onderzoeksraad ERC onlangs vast. 2. Wat is er dan oneerlijk? De hoop is dat achterblijvende landen hard hun best doen en sterker worden, maar de kans is aanwezig dat succesvolle landen alleen maar succesvoller worden, legde toenmalig ERC-vicepresident Eveline Crone als eens uit. Het is voorstelbaar dat achterstandslanden zich dan gaan afvragen waarom ze eigenlijk aan Horizon meebetalen. 3. Dat zei Crone al in 2021. Is er sindsdien niets gebeurd? Jawel, landen als Griekenland, Tsjechië en Polen zijn daadwerkelijk succesvoller geworden. Maar bijvoorbeeld Bulgarije, Letland, Slowakije, Roemenië en tien andere achterblijvers zijn nog lang niet zover dat ze kunnen concurreren met West-Europese landen. 4. Wat kan de EU daaraan doen? De Europese Commissie stelt voor om 5,3 miljard euro van het Horizonbudget vanaf 2028 speciaal voor deze ‘widening countries’ te reserveren. Als de achterstandslanden met dat geld hun onderzoekscapaciteit ontwikkelen, wordt de hele EU daar beter van, is het idee. 5. Prima plan toch? Dat vindt de Nederlandse regering ook. Maar de Europese Commissie stelt nog een extra voorwaarde om geld uit dit potje te kunnen krijgen: het eist dat landen zelf ook serieus investeren in onderzoek en ontwikkeling. Dat levert veel discussie op. Nederland is uitgesproken voorstander van die gedachte, terwijl acht widening countries zich ertegen keren. Zij noemen de extra voorwaarde ‘onacceptabel’. 6. Is dat geen kwestie van onderhandelen en in het midden uitkomen? Er wordt inderdaad druk naar een compromis gezocht: EU-voorzitter Cyprus wil de onderhandelingen deze maand nog afronden. Daarbij zet Nederland (naast ‘excellentie’) in op een definitief einde aan de anonieme beursaanvragen. En er moet in het algemeen minder geld naar Europa, vindt het kabinet-Jetten. 7. Wat zijn anonieme beursaanvragen eigenlijk? Al heel lang heerst het idee dat succesvolle landen succesvol blijven door onbewuste vooroordelen bij de beoordelaars van beursaanvragen. Deze reviewers zijn misschien geneigd positiever te oordelen over succesvolle landen. Daarom startte de Europese Commissie in 2023 een proef met anonieme aanvragen. In de eerste van twee selectierondes bleef de naam van de aanvrager en universiteit achterwege. Ook de opsomming van wetenschappelijke toppublicaties werd in die ronde geschrapt. Volgens Nederland heeft de proef niets opgeleverd, behalve extra bureaucratie. Het ministerie van Onderwijs zegt desgevraagd dat er ‘geen duidelijke bias werd geconstateerd’. Een ambtenaar van de Europese Commissie zegt iets soortgelijks: de blinde reviews zorgden er niet voor dat widening countries meer onderzoeksgeld kregen. De Commissie stuurt geen feiten of cijfers mee, maar wat de Europese Commissie betreft is de proef hiermee afgelopen. 8. Waarom snijdt Nederland dit onderwerp dan aan? De voorzitter van een ERC-werkgroep opperde dit jaar dat er mogelijk een ‘postcode bias’ heerst bij de reviewers, waardoor succesvolle landen bevoordeeld worden. Het idee is dus nog niet de wereld uit. 9. Maakt een anonieme review iets uit, als Nederland toch altijd goed scoort? We stelden vragen hierover aan het ministerie van OCW. Een woordvoerder stelt dat er in Europa ‘een compromis nodig is’. Veel verder kwamen we niet, maar mogelijk is ‘anoniem indienen’ voor Nederland wisselgeld in de onderhandelingen over de verdeling van het budget. Het bericht Onderhandelen over Europees wetenschapsgeld: waarom wil grootverdiener Nederland geen ‘anonieme aanvragers’? verscheen eerst op Vox magazine.
Taakstraf en voorwaardelijke celstraf voor oprichter Vrijmoedige Studentenpartij
Tijdens een borrel op de campus van de VU Amsterdam in november ontstond er ruzie nadat Marlon U., samen met… Het bericht Taakstraf en voorwaardelijke celstraf voor oprichter Vrijmoedige Studentenpartij verscheen eerst op Vox magazine.
Tijdens een borrel op de campus van de VU Amsterdam in november ontstond er ruzie nadat Marlon U., samen met een ander VSP-lid, een nazi-lied zong. Een medestudent sprak hen daarop aan, waarop deze student tegen de grond werd gewerkt en in zijn gezicht werd gestompt. Volgens de rechtbank riep U. daarbij dat het slachtoffer, dat van Egyptische afkomst is, “gedeporteerd” zou worden. Ook schold hij een omstander uit met het n-woord. De rechtbank spreekt van een “poging tot zware mishandeling” en stelt dat er sprake was van een “discriminatoir oogmerk”. U. is veroordeeld tot 240 uur taakstraf en twee maanden voorwaardelijk celstraf. Partijlid Reinout V. krijgt 180 uur taakstraf. Bloedneus Volgens de verdediging ging het om “slechts een bloedneus”. Ook zou van discriminatie geen sprake zijn, omdat de uitlatingen “onder hoge emoties” zouden zijn gedaan. Maar daar gaat de rechtbank niet in mee: de emoties doen niets af aan het discriminerende karakter, dat leidt “tot gevoelens van angst en onveiligheid”, ook in de studentenwereld. En dat er ‘slechts’ sprake was van een bloedneus, zegt de rechtbank, was vooral een kwestie van geluk. U. heeft het hoofd van het slachtoffer tegen de grond gedrukt en gestompt. Het had zomaar ernstiger af kunnen lopen. Toch wordt de beperkte schade bij het slachtoffer wel meegewogen. Ook “heeft verdachte al grote gevolgen ondervonden door zijn handelen”, stelt de rechtbank. Door de grote media-aandacht zou U. zijn baan als taxichauffeur zijn kwijtgeraakt en moeite hebben met het vinden van nieuw werk. V. zou mogelijk studievertraging hebben opgelopen. Omstreden studentenpartij De rechts-conservatieve VSP is in meerdere universitaire studentenraden in Nederland vertegenwoordigd. Onder andere in Amsterdam, Leiden en Utrecht. Het is echter een omstreden vereniging. Voorzitter Marlon U. vertoonde al langer agressief gedrag op de campus van de VU, zo bleek vorige zomer. In februari eisten studenten en medewerkers van de Amsterdamse universiteit dat het bestuur meer maatregelen zou nemen om de veiligheid op de campus te waarborgen. Meerdere VSP-leden zijn daarbij ook lid van onder andere het rechts-populistische Forum voor Democratie of de omstreden rechts-nationalistische studentenvereniging GNSV, die ook een Nijmeegse tak heeft. Ook zijn er banden met de extreemrechtse nationalistische jongerenorganisatie Geuzenbond. Voorman van de Geuzenbond, Thomas D., werd recent veroordeeld voor twee jaar celstraf wegens wapenbezit. Deze D. was ook lid van de Nijmeegse GNSV, maar werd geschorst na zijn arrestatie afgelopen zomer. Locale afdelingen van de VSP in Leiden en Utrecht hebben zich al na het eerdere nieuws over de arrestatie van Marlon U. afgesplitst van de Amsterdamse moederpartij. Het bericht Taakstraf en voorwaardelijke celstraf voor oprichter Vrijmoedige Studentenpartij verscheen eerst op Vox magazine.
De cartoon van Eeva Langeveld: Home office
De komende maanden geeft Eeva Langeveld met een serie cartoons voor Vox een inkijkje in de wondere wereld van PhD’s. Vandaag deel 9.… Het bericht De cartoon van Eeva Langeveld: Home office verscheen eerst op Vox magazine.
De komende maanden geeft Eeva Langeveld met een serie cartoons voor Vox een inkijkje in de wondere wereld van PhD’s. Vandaag deel 9. Bekijk de andere cartoons van Eeva hier. Het bericht De cartoon van Eeva Langeveld: Home office verscheen eerst op Vox magazine.
Stichting Straatmensen Nijmegen bestaat 25 jaar: ‘Deze mensen passen helemaal niet in één hokje’
Ter gelegenheid van dit jubileum ging Vox op bezoek bij de vrijwilligers van Stichting Straatmensen en daklozeninloop De Steeg. Radboudonderzoeker… Het bericht Stichting Straatmensen Nijmegen bestaat 25 jaar: ‘Deze mensen passen helemaal niet in één hokje’ verscheen eerst op Vox magazine.
Ter gelegenheid van dit jubileum ging Vox op bezoek bij de vrijwilligers van Stichting Straatmensen en daklozeninloop De Steeg. Radboudonderzoeker Gijs Bijlstra, wetenschapper op het gebied van hokjesdenken en discriminatie, vertelt hoe stereotype beelden over dakloosheid ons gedrag ten opzichte van mensen zonder thuis beïnvloeden. Meer lezen? Recent vond er ook een lezing van Radboud Reflects plaats over dit onderwerp, die online terug is te kijken. Het bericht Stichting Straatmensen Nijmegen bestaat 25 jaar: ‘Deze mensen passen helemaal niet in één hokje’ verscheen eerst op Vox magazine.
Psychiater Eric Ruhé: ‘Depressie heeft een imagoprobleem, het is niet hip’
Repetitieve Transcraniële Magnetische Stimulatie
Psychiater en hoogleraar Eric Ruhé helpt mensen met een moeilijk behandelbare depressie. Hij hoopt dat er over vijftig jaar net zo veel kennis is over de verschillende soorten depressies als over kanker. Het bericht Psychiater Eric Ruhé: ‘Depressie heeft een imagoprobleem, het is niet hip’ verscheen eerst op Vox magazine.
Stel dat je tegen een patiënt met kanker zou zeggen: jammer, maar de wachtlijst voor een behandeling is negen maanden. Het land zou te klein zijn, stelt psychiater Eric Ruhé. Waarom vinden we het dan wel normaal dat iemand met een depressie máánden moet wachten op hulp? ‘Er zit nog steeds een stigma op psychische aandoeningen.’ Donderdag houdt hij zijn oratie als hoogleraar moeilijk behandelbare depressie aan het Radboudumc. Alleen die nieuwe leerstoel betekent al dat er in Nederland erkenning is voor het probleem, zegt hij. Hij ziet het als zijn taak om bij te dragen aan een oplossing. Bij wie zit dat stigma op psychische aandoeningen? Bij de patiënt of bij de maatschappij? ‘Bij allebei. Patiënten zeggen zelf al vaak zat dat ze een schop onder hun kont nodig hebben, terwijl dat echt niet werkt. Dat hebben ze namelijk al lang geprobeerd. In de maatschappij heeft depressie een imagoprobleem, het is niet hip. Het beeld dat je een zwakkeling bent als je psychische problemen hebt, bestaat helaas nog steeds.’ Wat kunt u daar als nieuwe hoogleraar aan doen? ‘Het probleem benoemen, zodat we de situatie kunnen verbeteren. Mijn leerstoel heeft de naam moeilijk behandelbare depressies. Dat is een term die ik zelf altijd gebruik. Vroeger heette een patiënt die maar niet opknapte na verschillende behandelingen ‘therapieresistent’. Die term alleen al is heel stigmatiserend. Alsof je als patiënt resistent bent tegen de dokter, of tegen diens goede bedoelingen. Resistent betekent onmogelijk – daar zou je als patiënt toch extra moedeloos van worden… Maar het woord moeilijk betekent iets anders. Zo ervaren wij het als psychiaters ook, dat het soms gewoon moeilijk is om iemand eruit te krijgen.’ Maar niet onmogelijk… ‘Nee, zeker niet. Ik vind de analogie met oncologie heel mooi. In de jaren zeventig, toen ik nog een klein jongetje was, hing daar ook een enorm stigma omheen. En kijk waar we nu zijn, vijftig jaar later. We zijn veel beter in staat de verschillende vormen van kanker te herkennen, te personaliseren en de prognose te verbeteren. De kans dat je opknapt van de ziekte is enorm gegroeid, dat is een ontzettend hoopvol perspectief. Zo zie ik het met de behandeling tegen depressie ook voor me. Alleen is ons brein een nogal complex orgaan.’ Bij bepaalde vormen van kanker weet je zeker dat een chemokuur aanslaat. Bij een depressie is het altijd maar afwachten wat werkt. ‘Ja, we zitten met een kennisgat. We weten nog niet goed wat voor wie helpt. Maar het lijkt er in elk geval op dat we gecombineerd moeten behandelen. Dus een combinatie van praten en pillen. Maar we hebben ook de mogelijkheid om te werken met Elektroconvulsietherapie (stroomstootjes, red.) of Repetitieve Transcraniële Magnetische Stimulatie (magnetische seintjes die delen van de hersenen meer of minder actief maken, red.), dat noemen we neuromodulatie.’ <img decoding="async" class="size-full wp-image-169123" src="https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/eric-ruhe.jpg.webp" alt="" width="672" height="500" srcset="https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/eric-ruhe.jpg.webp 672w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/eric-ruhe.jpg-300x223.webp 300w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/eric-ruhe.jpg-254x189.webp 254w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/eric-ruhe.jpg-120x90.webp 120w" sizes="(max-width: 672px) 100vw, 672px" /> Eric Ruhé. Foto: Radboud Universiteit ‘Bij kanker heb je een klompje cellen waar je naar kan kijken. Hoe functioneert die? In het brein moet je interacties tussen netwerken bestuderen, de hersenactiviteit. Om dat te kunnen doen, werken we onder meer samen met het Donders Instituut en collegae in Oxford en Barcelona.’ Krijg je dan net als bij de oncoloog een foto waarop te zien is waar het probleem zich bevindt? ‘Je moet meer denken aan een film. Je kan in beeld brengen welke informatie er door dat brein vliegt en waar het misgaat. Daar kunnen we vervolgens een model van maken en dan uitzoeken hoe we dat kunstmatig kunnen beïnvloeden. We hebben bij mensen met een depressie bijvoorbeeld gekeken naar hun brein. Je bestudeert dan het hele orgaan waar de ziekte zit. Maar je kunt ook specifieker kijken naar wat er gebeurt als de hersenen een negatieve gedachte produceren.’ ‘De vraag is of dat anders is wanneer ze géén depressie hebben. Dus, hebben we mensen in de scanner gelegd op een moment dat ze geen depressieve stoornis hadden, maar natuurlijk nog wel die kwetsbaarheid. Vervolgens, en daar ben ik best trots op, hebben we een deel van die mensen toen ze weer depressief werden opnieuw gescand. Op die manier kan je beter onderzoeken wat er verandert in de functie van het brein door een depressie.’ En? ‘Nou, zo’n onderzoek moet je natuurlijk eerst repliceren voor je definitieve conclusies kunt trekken, maar we zagen twee interessante dingen. Het netwerk dat in gezonde toestand betrokken is bij dagdromen en mijmeren raakt overmatig actief, en kan minder goed gereguleerd worden. Dan gaan mensen piekeren. Een tweede bevinding is dat het beloningsnetwerk, dus het deel van de hersenen waarmee je positieve dingen ervaart en denkt “hè lekker!”, gek genoeg ook vaker actief was tijdens een depressie. Wat blijkt nou? Dat gedeelte is bij deze patiënten meer losgekoppeld van de rest van het brein. Dus de interactie, de synchronisatie, is verminderd. De positieve signalen bereiken je niet. Uiteindelijk hopen we door dit soort onderzoeken beter te begrijpen wat er misgaat als je depressief bent, en dus beter te kunnen voorspellen wat werkt.’ Maar er spelen toch meer dingen een rol bij depressie? Neem hormonen, of een trauma. ‘Precies, dat is iets wat in mijn spreekkamer natuurlijk voortdurend terugkomt. Kan het hieraan liggen? Of daaraan? Depressie is heel vaak multifactorieel – door meerdere oorzaken – te verklaren. Veel relaties, bijvoorbeeld met de geslachtshormonen, zijn gewoon nog niet goed onderzocht. We kiezen een meer specifieke groep mensen om te bestuderen, met mensen bij wie de depressie vaker terugkomt. We weten dat hoe vaker je een episode hebt, hoe makkelijker je er opnieuw kan inschieten.’ Neusspray tegen depressie Sinds 2020 is in Nederland een nieuw medicijn verkrijgbaar dat patiënten met een moeilijk behandelbare depressie kan helpen. Esketamine neusspray werkt op een ander systeem in de hersenen dan klassieke antidepressiva. Eric Ruhé en zijn afdeling in het Radboudumc hebben een netwerk opgezet waarmee ze bijna alle behandelingen die in Nederland plaatsvinden monitoren. ‘Het is een consortium waarin alle centra die in Nederland het middel gebruiken en ongeveer 95 procent van alle patiënten data verzamelen over wat er tijdens die behandeling bij ze gebeurt’, vertelt hij. ‘Het is een niet geselecteerde populatie die we onderzoeken. We hebben inmiddels bijna duizend mensen in die database. En dat kan veel vragen die er in de praktijk leven, beantwoorden. Het is voor mij ook heel belangrijk dat we laten zien dat we dit met elkaar in de psychiatrie kunnen opzetten.’ ‘Van de mensen die in een depressie terechtkomen krijgt vijftig procent nooit een tweede depressie. Dat is best goed nieuws, maar de andere helft krijgt dus wel een nieuwe episode en meestal worden het er daarna nog meer. Waar komt dit door? Een eerste stap is de technieken te hebben om dat te ontrafelen. Op dit moment hebben we bijvoorbeeld een project lopen waarbij we vanuit de hele wereld MRI-scans bij elkaar hebben gesprokkeld. We kijken daarbij hoe de informatieflow door het brein verstoord is.’ Hoe erg zijn de wachtlijsten waar u eerder over sprak? Negen maanden moeten wachten op een behandeling… ‘Die zijn funest. Een promovenda in onze groep heeft door onderzoek laten zien dat bij iemand met een depressie die lang op een wachtlijst staat, zich de kans op een goede respons bij een uiteindelijke behandeling ook kleiner wordt. Zo kweek je chroniciteit.’ Is er een oplossing? ‘We moeten ervoor zorgen dat huisartsen beter weten welke patiënten ze waarheen kunnen sturen. Nu kijken ze waar de kortste wachtlijst is. Maar de GGZ is door vermarkting intussen erg versnipperd en gefragmenteerd. De kans is groot dat iemand niet op de juiste plek belandt, teruggestuurd wordt en dan opnieuw op een wachtlijst komt. Dat willen we efficiënter maken. Maar daarnaast draait het natuurlijk om geld en politieke keuzes.’ U werkt zelf ook als behandelaar. Hoe kunt u mensen met een moeilijk behandelbare depressie het beste helpen? ‘Door hun gevoelens van wanhoop en moedeloosheid in eerste instantie met hen te bespreken. Als alle behandelingen tot nu toe niet gewerkt hebben kun je bevestigd worden in het idee dat je toch niet te redden bent. Het kan je behoorlijk demotiveren. Ik probeer bij patiënten te werken aan hoop, zodat de deur weer op een kier komt te staan. Niet door te zeggen ‘ik heb iets wat jou gaat redden’ maar wel ‘we kunnen dit of dat proberen’. Uiteindelijk wil je voor elkaar krijgen dat er een vliegwiel gaat draaien waardoor mensen zelf ook weer dingen gaan ondernemen. Je kan als patiënt niks doen aan een depressie, maar moet er wel heel hard aan werken om er vanaf te komen.’ Het bericht Psychiater Eric Ruhé: ‘Depressie heeft een imagoprobleem, het is niet hip’ verscheen eerst op Vox magazine.
Radboud Universiteit haalde strategie-vacatures offline na commotie
programmamaker Strategie & Transitie
‘Verzakelijkt de universiteit te veel?’ Dat was de vraag die Radboud Reflects gisteren opwierp in een sessie voor medewerkers en… Het bericht Radboud Universiteit haalde strategie-vacatures offline na commotie verscheen eerst op Vox magazine.
‘Verzakelijkt de universiteit te veel?’ Dat was de vraag die Radboud Reflects gisteren opwierp in een sessie voor medewerkers en studenten. Rector magnificus José Sanders ging samen met decanen Bert van den Brink (FFTR) en Saskia Lavrijssen (FdM) in gesprek met de zaal in het Maria Montessorigebouw. Dat de discussie van de afgelopen weken, na het aangekondigde vertrek van letterendecaan Paula Fikkert, ook echt beleidsgevolgen heeft gehad, bleek bij een vraag van een van de toehoorders over het terugtrekken van een aantal strategische vacatures die al online waren verschenen en waarvan de selectieprocedure al was begonnen. Navraag leert dat het onder meer ging om een vacature waarin twee ‘programmakers Strategie & Transitie’ werden gezocht. Kandidaten kregen onlangs, in de tweede sollicitatieronde, te horen dat de vacature alsnog werd geschrapt. De andere vacature betrof een manager Strategische Relaties. ‘Was dat paniekvoetbal?’ vroeg de vragensteller, ‘of een manier om te zeggen: we horen kritiek en we nemen dat serieus?’ José Sanders ging uitgebreid op die vraag in: ‘De mensen die we van buiten inhuurden om zaken te regelen hebben heel goed geholpen, met name bij het vormgeven van zo’n proces. Het lijkt eenvoudig, maar dat is het niet. Het is echt een vak en die specialisten zijn onmisbaar geweest de afgelopen tijd.’ ‘Wat we ons wél hebben gerealiseerd,’ bekende Sanders, ‘is dat de manier waarop zij soms communiceren, de manier waarop zij vragen stellen aan de organisatie – aan mensen die nauwelijks wisten waar het over ging, maar wel allerlei documenten moesten opleveren – voor mensen niet meer prettig voelde. Die mensen werken heel snel, dus alles moest snel opgeleverd worden. Met termen waarvan je als medewerker soms denkt: waar gaat dit over?’ Vervreemding Sanders: ‘Dat was een manier van werken die voor een soort vervreemding kon zorgen. Mensen voelden zich daardoor niet meer thuis. Toen hebben wij gezegd: ‘Als we dat strategisch handelen nu helemaal willen opnemen in onze gewone dagelijkse business, dan moet je eigenlijk ook zeggen: dan moeten we dat niet meer op die manier doen. Dat waren we al van plan, maar misschien hebben we een klein zetje gehad van de commotie. Dat is geen paniek, maar gewoon duidelijk luisteren naar wat je hoort.’ Een andere reden om de vacatures te schrappen, zo deelde ze later, zijn de besparingen die nog dit jaar moeten worden gerealiseerd. Academisch burgerberaad Decaan Saskia Lavrijsen pleitte aan het einde van de sessie voor een ‘academisch burgerberaad’, voor ‘fundamentele vraagstukken’. José Sanders kondigde nog eens aan om in het najaar met het college op tour te gaan langs alle faculteiten. Het bericht Radboud Universiteit haalde strategie-vacatures offline na commotie verscheen eerst op Vox magazine.
Kinderen vinden politici leuker na Jeugdjournaal Verkiezingsdebat
Kinderen die het Jeugdjournaal Verkiezingsdebat hebben gekeken, vinden deelnemende politici leuker dan daarvoor. Ook vinden ze de besproken thema’s zoals armoede belangrijker dan andere thema’s. Dat blijkt uit onderzoek over de politieke betrokkenheid van kinderen van communicatiewetenschapper Lott Fransen. Het bericht Kinderen vinden politici leuker na Jeugdjournaal Verkiezingsdebat verscheen eerst op Vox magazine.
‘Politiek saai? Ik dacht het niet!’ Zo begint de uitzending van het Jeugdjournaal Verkiezingsdebat in 2023. Tientallen kinderen zitten op het puntje van hun stoel terwijl de lijsttrekkers een quiz doen. Welke politicus weet wat aina betekent en wie kan het snelst het Torentje nabouwen? Politici vertelden over hun favoriete voetbalclubs, maar gingen ook met elkaar in debat over serieuze onderwerpen zoals kinderarmoede en oorlog. Kinderen konden met een groene of rode duim aangeven of ze het eens of oneens waren met een stelling. ‘Kinderen worden steeds serieuzer genomen’ Heeft het verkiezingsdebat een invloed op de politieke betrokkenheid van kinderen? Fransen onderzocht dit samen met collega’s Mariska Kleemans, Sanne Tamboer en Jonathan van ’t Riet. ‘Kinderen worden steeds vaker gezien als burgers van de samenleving, in plaats van als toekomstige burgers. Ze worden steeds serieuzer genomen’, zegt ze. Daarnaast is er al veel onderzoek gedaan naar de politieke meningsvorming van volwassenen, maar is er nog weinig onderzoek naar kinderen: ‘Terwijl we wel weten dat kinderen op jonge leeftijd al het verschil weten tussen links en rechts.’ Agenda setting Maar liefst 133 kinderen tussen de acht en de twaalf jaar vulden voor én na het bekijken van het Verkiezingsdebat een vragenlijst in. Vanwege de onverwachtse val van het kabinet Rutte-IV was het toen moeilijk om deelnemers te vinden, vertelt Fransen. ‘Normaal vindt het verkiezingsdebat eens iedere vier jaar plaats, maar vanwege de vervroegde verkiezingen moesten we het onderzoek veel sneller opbouwen dan gepland.’ <img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-168828" src="https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/IMG_6488.jpeg" alt="" width="1440" height="1920" srcset="https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/IMG_6488.jpeg 1440w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/IMG_6488-225x300.jpeg 225w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/IMG_6488-768x1024.jpeg 768w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/IMG_6488-254x339.jpeg 254w, https://www.voxweb.nl/wp-content/uploads/2026/06/IMG_6488-1152x1536.jpeg 1152w" sizes="auto, (max-width: 1440px) 100vw, 1440px" /> Lott Fransen. Eigen afbeelding. Niet alleen werd er gevraagd naar de mening van kinderen over politici, maar ook naar hun zelfvertrouwen als het gaat om het begrijpen van politiek. Wat bleek: kinderen vonden alle deelnemende politici leuker na het bekijken van het debat. Vooral Geert Wilders won aan populariteit bij de kinderen: ‘Maar hij had voor het debat de laagste score, dus hij had nog meer ruimte om te groeien’, nuanceert Fransen de groei. ‘Media kunnen ook bij kinderen politieke thema’s op de agenda zetten.’ Ook vonden kinderen de thema’s armoede, zorg en oorlog die werden besproken belangrijker na het kijken van het debat. Verder vonden ze besproken thema’s belangrijker dan thema’s die niet in het debat werden genoemd. Dit wordt ook wel agenda setting genoemd, legt Fransen uit: media kunnen bepaalde politieke thema’s op de agenda zetten, dus ook voor kinderen. Mario Kart Tijdens het debat viel Fransen nog iets op: ‘Het was grappig om te zien hoe sommige politici aan probeerden te sluiten bij de leefwereld van kinderen. Voor dit debat hadden ze ook vlottere outfits aangetrokken met sneakers en jeans.’ Dat vond weerklank bij de kinderen. ‘Geert Wilders vertelde dat hij twee katten heeft en dat hij in zijn vrije tijd graag Mario Kart speelt. Kinderen lachen daar om, dus dat viel goed in de smaak.’ Na de verkiezingen van 2023 werd de PVV de grootste partij van Nederland met 37 zetels. ‘Kinderen hebben geen voorspellende factor hierin, maar het sluit aan bij het beeld dat Wilders in die campagnetijd goed uit de verf is gekomen.’ Doel debat Op sommige vlakken is de politieke betrokkenheid van kinderen dus vergroot, stelt Fransen, maar niet op alle. Zo vonden kinderen politiek niet interessanter na het bekijken van het verkiezingsdebat en wisten ze niet meer over politiek dan ervoor. Verrassend, vond Fransen. ‘Voorafgaand aan het debat gaven kinderen zichzelf al een hoog cijfer bij de vraag over politieke interesse, maar dat cijfer is niet gestegen.’ Die kennis is volgens de communicatiewetenschapper niet alleen relevant voor de politieke wetenschap, maar ook voor het Jeugdjournaal: ‘Als het doel van het verkiezingsdebat is om kinderen meer te leren over de politiek, dan is het misschien de moeite waard om een andere insteek te proberen. Maar willen ze een speelse kennismaking met politiek door grappige quizjes te gebruiken, dan is dit een passende vorm.’ Het bericht Kinderen vinden politici leuker na Jeugdjournaal Verkiezingsdebat verscheen eerst op Vox magazine.
Roep niet: ‘Het is onzin dat je kanker krijgt van zonnebrandcrème’. Want zo bereikt misinformatie nóg meer mensen
Op sociale media komen de gekste beweringen voorbij over klimaatverandering, vaccins, voeding, migratie enzovoorts. Je zou het soms willen uitschreeuwen:… Het bericht Roep niet: ‘Het is onzin dat je kanker krijgt van zonnebrandcrème’. Want zo bereikt misinformatie nóg meer mensen verscheen eerst op Vox magazine.
Op sociale media komen de gekste beweringen voorbij over klimaatverandering, vaccins, voeding, migratie enzovoorts. Je zou het soms willen uitschreeuwen: ’trap er niet in, hier zijn de feiten!’ Maar volgens onderzoeker Anne-Floor Schölvinck van het Rathenau Instituut kun je beter op je tong bijten. Pas op voor alarmisme, staat in het rapport Wikken en weten. Roep niet: ‘het is onzin dat je kanker krijgt van zonnebrandcrème’. Ga liever in gesprek over de zorgen die mensen hebben. Wat is er mis met een ‘alarmistische’ factcheck? ‘Als je waarschuwt tegen bepaalde misinformatie, dan herhaal je die ook. Dan bereikt die misinformatie allerlei mensen die er eerder nog niet van hadden gehoord. En ze onthouden de feiten ook niet. Ze denken vooral: waar rook is, is vuur. Vaccins, zonnebrandcrème… Daar was iets mee, denken ze dan.’ Stelt het ze niet gerust? ‘Nee, vaak niet. Aandacht voor het gevaar van misinformatie maakt vooral dat mensen al het nieuws gaan wantrouwen. Dat is de backlash. Ze denken: er gaat zoveel rommel rond, ik geloof wel niets meer.’ Moet je dan maar je schouders ophalen als je misinformatie tegenkomt? ‘Dat is het andere uiterste. Het is gevaarlijk om misinformatie helemaal te negeren, want dan negeer je eigenlijk ook de mensen die zich zorgen maken. Onze oproep is: neem hun zorgen serieus.’ Wat verstaan jullie onder serieus nemen? ‘Je kunt kijken wat mensen met elkaar gemeen hebben. Of ik mijn kinderen wel of niet vaccineer, hangt af van mijn geloof in de wetenschap achter vaccinaties en de werking van instituties. Maar alle ouders willen het beste voor hun kind. Daar kun je je meer op richten dan op de feitelijke claim. Vertel bijvoorbeeld waar je goede informatie kunt vinden.’ Helpt dat wel, als iemand de vreemdste berichten op sociale media gelooft? ‘Uit ons onderzoek blijkt geen samenhang tussen wantrouwen tegen de wetenschap en de tijd die mensen op sociale media doorbrengen. Het gaat om de voedingsbodem waar die berichten op landen: hun ervaringen en hun basishouding in het alledaagse leven. Soms zeggen mensen: sociale media reduceren de wetenschap tot ‘zomaar een mening’. Maar daar hebben wij geen bewijs van gevonden.’ ‘Het discours in de media is vaak alarmistisch, maar er is een grote groep mensen die de schreeuwerigheid vreselijk vindt’ Sociale media zijn dus het probleem niet? ‘Het helpt als mensen niet alleen maar op sociale media zitten. Het is goed als ze bijvoorbeeld ook kranten en tijdschriften lezen of naar de radio luisteren. Een divers ‘mediadieet’ kan helpen om mensen weerbaar te maken tegen misinformatie.’ Stemt het niet moedeloos dat mensen zoveel gekke berichten delen? ‘Zelf ben ik optimistisch ingesteld. We voeren in focusgroepen veel gesprekken over wetenschap. In die groepen zitten willekeurig gekozen mensen, een doorsnee van de samenleving, en het valt me altijd op hoe genuanceerd, open en weldenkend ze over wetenschap denken. Hun argumenten zijn ook heel logisch, en zeker niet zo schreeuwerig als je soms online of in de media ziet.’ Toch krijg je weleens de indruk dat nuance geen kans maakt in de strijd om aandacht. ‘Het discours in de media is vaak alarmistisch, maar er is een grote groep mensen die de schreeuwerigheid vreselijk vindt.’ Hoe herstel je het vertrouwen in de wetenschap bij iemand die al wantrouwig is? ‘Het frustrerende antwoord van een onderzoeker is: dat hebben we nog niet onderzocht, dus dat kunnen we niet zeggen. Maar ik geloof dat je interesse moet hebben in de vraag waarom mensen bepaalde dingen zijn gaan geloven. Kijk niet naar die ene claim, maar naar hun hele referentiekader.’ Het bericht Roep niet: ‘Het is onzin dat je kanker krijgt van zonnebrandcrème’. Want zo bereikt misinformatie nóg meer mensen verscheen eerst op Vox magazine.
Column Willem Halffman: Met kostenbesparing als argument worden korte administratieve lijntjes vervangen door virtuele helpdesks
Als mijn collega’s van andere universiteiten weer eens zaten te klagen over de averechtse ingrepen van hun managers, vertelde ik… Het bericht Column Willem Halffman: Met kostenbesparing als argument worden korte administratieve lijntjes vervangen door virtuele helpdesks verscheen eerst op Vox magazine.
Als mijn collega’s van andere universiteiten weer eens zaten te klagen over de averechtse ingrepen van hun managers, vertelde ik trots dat het bij ons in Nijmegen heel anders was. Wij hadden grote facultaire autonomie, waardoor regelingen aangesloten bleven bij de aard van het vak. Tussen faculteiten was samenwerking soms lastig, met schurende roosters, maar we hadden ook korte lijntjes naar onze collega’s bij de ondersteunende diensten. Dat werkte als olie in de administratieve machine en hield vooral academici in leidende posities, vaak naast hun onderzoek en onderwijs. Je baas was iemand met poten in de klei, die snapte wat je nodig had. Ondertussen hadden we weliswaar geen regerende universiteitsraad, maar we hielden wel iets in stand dat in de buurt kwam. Bij Radboud werkten we van ónderaf, ook al stond het niet zo op papier. ‘De universiteit heeft een stevige stuurhut opgetuigd, die het schip een duidelijke koers moet geven’ Bezuinigingen waren een geweldige kans om dat eens flink op te schudden. In hoog tempo centraliseert de RU. Met kostenbesparing als argument worden korte administratieve lijntjes vervangen door virtuele helpdesks. De universiteit heeft een stevige stuurhut opgetuigd, die het schip een duidelijke koers moet geven, met goed uitzicht op het bedrijfsleven en strakke richtlijnen, zelfs voor de inrichting van onze werkkamers. Programma’s die verkennende initiatieven van onderaf stimuleerden, werden afgeschaft: de Honours Academy voor onconventionele interdisciplinaire studentenprojecten, het Radboud Excellence Initiative voor wanneer je verfrissend buitenlands talent wist te strikken. Daarin waren het academici die kansen identificeerden en aangrepen, niet de stuurhut. Als er nu nog iets te investeren valt in deze krappe tijden, moet het naar de thema’s van het Vijfjarenplan. Zaaigeld gaat straks enkel nog naar de voorgeschreven akkertjes. De centralisering is dus niet alleen een administratieve herordening. Zeggingskracht verschuift van de academische gemeenschap naar een besturingsapparaat doordrongen van consultantspeak, heldere doelstellingen en indicatoren om ze af te rekenen. De enorme conflicten die dat bij andere universiteiten heeft opgeleverd, een jaar of tien geleden, zijn alweer lang vergeten. (Wie herinnert zich nog het Maagdenhuis?) Mijn collega J. stelde vorige week dat het wel mee zal vallen: laat ze maar denken dat ze de baas zijn, wij blijven ondertussen doen wat we altijd al deden. Het gaat vanzelf wel weer over, want zo ging dat altijd al. Hij heeft me niet overtuigd. Het bericht Column Willem Halffman: Met kostenbesparing als argument worden korte administratieve lijntjes vervangen door virtuele helpdesks verscheen eerst op Vox magazine.