Hoogleraar mathematische fysica Klaas Landsman werkt een halfjaar aan de universiteit van Okinawa. Voor Vox bericht hij in een korte serie over het ‘academisch paradijs op aarde’. Eerste aflevering: ‘iedereen is extreem precies en zorgvuldig- heerlijk voor een wiskundige’.

De slag om Okinawa, van 1 april tot 21 juni 1945, was een van de gruwelijkste van de Tweede Wereldoorlog. Oorspronkelijk bedoeld als voorbode van een algehele invasie van Japan, veroverde het Amerikaanse leger dit eiland vanuit een D-Day achtige aanval en maakte daarbij bijna 100 duizend militaire en bijna 100 duizend civiele slachtoffers, met ruim 10 duizend doden aan de eigen kant.

Uiteraard was Okinawa in 1945 vrijwel volledig verwoest. Hoe staat het er nu voor, 80 jaar later? Op het eerste gezicht is de visie die Trump op de toekomst van Gaza heeft geëtaleerd hier werkelijkheid geworden. Langs de kust vinden we een doorgaande lijn van vijfsterrenhotels à la Hyatt, Sheraton, enzovoort, met eigen privéstranden. Aan de andere kant van de snelweg die als een soort Californische Route 1 langs de kust loopt zijn de hotels voor de Japanners. Op iedere hoek van de straat is een 7/11, een KFC, of een McDonalds. Daarnaast zijn er, op een eiland waarvan de oppervlakte een twintigste is van de Nederlandse, maar liefst 32 Amerikaanse militaire bases en andere faciliteiten. In feite vormt dit de tweede kolonisatie van Okinawa, want oorspronkelijk was dit een zelfstandig koninkrijk, dat in 1879 door Japan werd veroverd en aan het land toegevoegd.

Wat doe ik hier dan eigenlijk? Ik ben hier voor een sabbatical aan het Okinawa Institute for Science and Technology (OIST), dat aan de westkust van het eiland ligt. Volgens kenners zou OIST een academisch paradijs op aarde zijn, en gelijk hebben ze! OIST is een pure bèta-faculteit (op zich bepaald geen garantie voor een paradijs) met alleen PhD studenten (ongeveer 300 uit ruim 50 landen) en een grote research-staf (ruim 500, ook zeer internationaal). Begonnen in 2011 na een forse investering van de Japanse overheid om het nog steeds arme eiland vooruit te helpen.

Sidney Brenner, een van de belangrijkste biologen van de twintigste eeuw, was hierbij adviseur (en wordt vereerd met een standbeeld op de campus). Het wetenschappelijke niveau is hoog, en het spectrum van het onderzoek indrukwekkend, verdeeld over 90 research units.

Sprookjesachtig mooi

Uit alles blijkt visie. De gebouwen en tuinen zijn sprookjesachtig mooi. Vanuit zowel mijn werkplek op OIST als ons appartement kunnen we de Oost-Chinese zee zien, waar we bovendien dagelijks rond zonsondergang in zwemmen.

Hier hoop ik dan eindelijk de entropie van zwarte gaten te doorgronden, en anders wel de richting van de tijd. Hoe heerlijk is het daarbij om ver weg van Nederland te zijn, maar dan wel vergezeld door mijn vriendin, die terwijl ik dit schrijf een cursus Bingata volgt (een typisch Okinawese manier van textielbeschildering) naast haar werk als museumdirecteur, en een tijdelijke aanstelling bij OIST als cultureel adviseur.

Ten slotte is het hier, de kolonisatie door de VS ten spijt, toch deels nog heel erg Japans. Sommige mensen zeggen geboren te zijn in een verkeerd lichaam, maar ik lijk wel geboren in een verkeerd land. Mijn favoriete schrijver is al heel lang Yukio Mishima, en nu het militarisme door schade en schande langzaam maar zeker lijkt te zijn afgeschud blijft een uiterst verfijnde beschaving over waarin—heerlijk voor een wiskundige—iedereen bij vrijwel iedere activiteit, hoe nederig ook, extreem precies en zorgvuldig is, en daarbij ook nog eens meer dan vriendelijk en zelfs met humor te werk gaat. Er bestaan nog bijna middeleeuws aandoende winkeltjes en bakkerijtjes waar uit het interieur en de koopwaar een groot gevoeld voor esthetiek blijkt.

En zelfs wat het verleden betreft: doe mij maar een natie van Samurai-strijders en Shoguns (waar ook Mishima naar terug verlangde) in plaats van een land dat twee militairen stuurt om Groenland te verdedigen tegen Trump.