Burgemeester Hubert Bruls heeft gisteravond namens het stadsbestuur excuses gemaakt voor de rol van Nijmegen in het slavernijverleden. Aanleiding daarvoor vormen de uitkomsten van een onderzoek van de Radboud Universiteit. Daaruit blijkt dat de stad flink verdiende aan de koloniale slavernij en een veel grotere invloed erop had dan gedacht.

‘Ons college voelt zich moreel medeverantwoordelijk voor het handelen van het toenmalige bestuur en van individuele bestuurders’, zei burgemeester Hubert Bruls gisteravond tijdens een bijeenkomst in De Lindenberg. ‘Met pijn en afschuw kijken wij terug op deze periode. Wij erkennen de blijvende impact die de koloniale slavernij heeft gehad op individuen en generaties, en nog steeds heeft op ongelijkheid en discriminatie in onze samenleving.’

Daarmee reageert Bruls namens het stadsbestuur op de uitkomsten van een groot onderzoek van historici van de Radboud Universiteit. Dat gebeurde in opdracht van burgemeester en wethouders nadat een actiegroep in 2023 opriep tot onderzoek. De uitkomsten waren er vorig jaar maart.

Grotere invloed dan gedacht

Het onderzoek toonde aan dat Nijmegen een veel grotere invloed op de koloniale slavernij had dan gedacht en dat er grof aan werd verdiend. Zo waren stadsbestuurders in de Republiek aandeelhouders van plantages en handelscompagnieën, waar slaven werkten. Ze gebruikten hun invloed om familie aan banen in koloniën te helpen. In de Staten-Generaal kwamen ze op voor belangen van slavenhandelaren en het opzetten van nieuwe koloniën. Net als in andere steden hadden Nijmeegse stadsbestuurders en de inwoners een op racisme gestoeld wereldbeeld, bleek uit het onderzoek.

Het was volgens Bruls een dilemma of en in welke vorm excuses passend zouden zijn. Want: wie moet je aankijken? Onbekend is wie exact afstamt van tot slaaf gemaakten. Nijmegen speelde ook geen ‘directe, actieve en systematische rol’ in de slavernij in de kolonies, zoals andere steden.

‘Ik hoop dat we ook mensen bereiken die misschien niet per se direct bij het thema betrokken zijn’

‘Nijmegen was geen stad die zelf slavernij organiseerde of uitvoerde, er werden geen handelsmissies uitgezet of plantages geëxploiteerd’, aldus de burgemester. ‘Tegelijkertijd is gebleken dat het Nijmeegse stadsbestuur in die tijd wel degelijk bestuurlijk, politiek en economisch verweven was met het koloniale systeem, waarin slavernij mogelijk werd gemaakt en in stand gehouden.’ Met de excuses erkent het huidige gemeentebestuur dat.

Tentoonstelling of podcast

Die excuses hoefden niet van iedereen. Van de 1665 inwoners die meedachten in een digitaal stadspanel, vond 46 procent zo’n officiële reactie nodig. In dit stadspanel zitten betrokken inwoners die meedenken over diverse onderwerpen.

81 procent is voor meer educatie over het slavernijverleden van de stad, zoals een tentoonstelling of een podcast, en 67 procent is voor meer zichtbaarheid via bijvoorbeeld een monument, kunstwerk of informatiebord. De helft van dit panel wil herdenkingsactiviteiten als een voorstelling of een herdenking als Keti Koti.

De bedoeling is dat er vervolgactiviteiten komen. Mensen kunnen met ideeën komen en nog voor de zomer komt er een bijeenkomst. Ook wil de gemeente Nijmegen bekijken hoe deze ‘historische kennis aan hedendaagse ongelijkheid en discriminatie’ is te verbinden. ‘We gaan nu vooruit kijken. Minstens zo belangrijk is: hoe gaan we nu verder, wat gaat er nu mee gebeuren’, aldus Bruls. ‘Ik hoop dat we ook mensen bereiken die misschien niet per se direct bij het thema betrokken zijn.’

Dit artikel van Mitchel Suijkerbuijk stond eerder in De Gelderlander.