Hij is er weer in volle glorie: de Buytendijk-lezing. Maandag klimt na een stilte van tien jaar opnieuw een hoogleraar op de kansel voor een betoog over de ideale universiteit. Mede-organisator van de rede is Han Rouwenhorst van de Radboud Honours Academy: ‘Zeker in deze tijd van bezuinigingen is het belangrijk dat we stilstaan bij de vraag wat we als universiteit eigenlijk willen zijn.’

Vorig jaar had het Honours Programma al een bescheiden herstart gemaakt met de Buytendijklezing, maar maandag wordt op ouderwetse manier weer uitgepakt. Dan spreekt hoogleraar rechtsfilosofie Thomas Mertens over ‘de strijd om de universiteit’. Buytendijk is oud-hoogleraar van de universiteit, die zijn naam gaf aan de reeks jaarlijkse redes waarin de Nijmeegse universiteit tussen 1994 en 2001 tijdens de academische jaaropening reflecteerde over haar eigen bestaansrecht.

Navelstaarderij
Nadenken over je eigen bestaansrecht moet meer zijn dan navelstaarderij, meent Han Rouwenhorst. Hij wijst op voormalige Buytendijklezingen, waarin meer dan eens werd stilgestaan bij het belang om als universiteit onafhankelijk te blijven van maatschappelijke druk. ‘Maar dat kan echt niet meer. In deze tijden van bezuinigingen moet je je als universiteit afvragen wat voor betekenis je kunt hebben voor de maatschappij. De pure belangeloosheid bestaat niet meer.’

Belangeloze vorming
Volgens Rouwenhorst moet de universiteit een middenweg zien te vinden tussen het ideaal van haar belangeloze vorming en onderzoek, en de roep van de samenleving. Thomas Mertens zal in zijn lezing  maandag stilstaan bij de roemruchte openingsrede van Martin Heidegger als rector van de universiteit van Freiburg, in 1933. Daarin schaarde hij de universiteit onder de vleugels van het nazisme. Zonder Heidegger letterlijk te willen volgen, is volgens Rouwenhorst in die rede wél het punt gemaakt waar het om draait: ‘Hoe wil je als universiteit de samenleving ten gunste zijn, in het licht van je idealen over vorming en onderzoek?’

Nut van universiteit
Mag de universiteit geen ideaal koesteren als een van de laatste bastions van pure belangeloosheid? Een onvruchtbare benadering, vindt Rouwenhorst. Alles verandert, zegt hij: van opvoedingsidealen tot politici, van de opleiding van scholieren tot de studenten die tegenwoordig de collegebanken bevolken. ‘De vraag om nut is niet meer weg te denken. Wat heb je nu eigenlijk aan een universiteit? Om die vraag kunnen we niet meer heen.’

Buytendijklezing 2011: Thomas Mertens over ‘De strijd om de universiteit’. Maandag 31 januari, 16.00 uur. In de grote zaal van de aula. Toegang vrij, na afloop receptie.