Vraag verschillende Europeanen hoe een typische Europeaan eruit ziet en ze komen met een plaatje van iemand die vooral veel op henzelf lijkt. Dat blijkt uit onderzoek waaraan psychologen van de Radboud Universiteit meewerkten. Iedereen kan dus wel Europeaan zijn, maar wij (en wie ‘wij’ zijn, verschilt per land) zijn het toch wat meer dan anderen.

Tuurlijk is een Spanjaard ook een Europeaan. En een Fransman idem dito. Maar als een Duitser tussen twee foto’s moet kiezen voor de ’typische Europeaan’, kiest hij voor het uiterlijk dat het meest op dat van hemzelf lijkt. En een Portugees doet precies hetzelfde, blijkt uit het onderzoek van de Duitse psycholoog Roland Imhoff en anderen.

Basisfoto
Deze week verschijnt in Psychological Science een artikel over het onderzoek waaraan Daniël Wigboldus, hoogleraar Sociale psychologie aan de Radboud Universiteit, en Ron Dotsch (momenteel werkzaam aan Princeton University) meewerkten. Dotsch promoveerde afgelopen januari aan de Radboud Universiteit op onderzoek naar visuele stereotypering en sociale categorisatie, Wigboldus was één van zijn promotoren.
In dat onderzoek werkten ze met dezelfde methode die ze nu met onderzoekers uit Duitsland en Portugal hebben uitgewerkt. Daarbij wordt een basisfoto van één gezicht bewerkt met random ruis: nu eens zijn de ogen wat donkerder, dan is een kaaklijn iets ronder, enzovoort. Zo krijg je honderden foto’s die allemaal op elkaar lijken maar ook verschillen.

Hoe Duits is dit gezicht?
De Duitse en Portugese proefpersonen in dit onderzoek moesten voor 770 paren uit deze collectie steeds bepalen welke van twee afgebeelde gezichten volgens hen het meest Europees was. Op basis van deze keuzes werd voor beide groepen proefpersonen een gemiddeld gezicht gecreëerd, dat weergeeft hoe volgens beide groepen een Europeaan eruit ziet.
Een tweede groep Duitse en Portugese proefpersonen moest vervolgens beoordelen hoe Duits of Portugees zij deze gemiddelde gezichten vonden. En wat bleek: de ‘Duitse Europeaan’ zag er volgens alle proefpersonen meer typisch Duits (en minder typisch Portugees) uit dan de ‘Portugese Europeaan’.

Net als ik
‘Europeaan is een zogenaamde superordinate identity‘, zegt Daniël Wigboldus, ‘ofwel een hogere orde-identiteit, waartoe verschillende subgroepen behoren. Dat je daarop in figuurlijke zin je eigen beeld projecteert – dat je dus aan ’typische Europeanen’ eigenschappen toedicht die je ook aan jezelf en je eigen subgroep toekent – was uit eerder onderzoek al bekend. Maar dat we dat eigen beeld ook letterlijk op die hogere orde-identiteit projecteren, dus op hoe die eruit ziet, dat is met dit onderzoek voor het eerst aangetoond.’ /Anja van Kessel