Het nieuws was niet te missen deze zomer: in Nijmegen werd het grootste Romeinse badhuiscomplex van Nederland gevonden. De vraag die nu rest is hoe de stad haar ‘schat’ zichtbaar gaat maken. Bijzonder hoogleraar Nijmeegse geschiedenis Stephan Mols is een voorstander van – onder meer - laserlicht.

Even terug naar deze zomer. Wat maakt juist deze vondst zo uniek?

‘De omvang van het Romeinse badhuiscomplex. We wisten al wel dat in de buurt van de Honig een badhuis moest zijn geweest door eerdere vondsten, maar wat er nu werd gevonden op het voormalige terrein van slachthuis Hilckmann was het grootste badhuiscomplex van Nederland.

We vonden munten, aardewerk, haarspelden. Die haarspelden waren gemaakt van bot. Het waren er heel veel, daarom vermoeden we dat vrouwen ze verloren tijdens het baden en dat ze aan het eind van de dag bij elkaar werden geveegd in een goot of iets dergelijks. Sommige hadden mooie versierselen, zoals een afbeelding van een kat.

Je kunt door dit soort details een beetje in de huid van de mensen van toen kruipen, net zoals wanneer je door Pompeï loopt.’

Hoe groot was het complex?

‘Een kleine vijfduizend vierkante meter. In Heerlen en Voorburg werden eerder ook al badhuizen opgegraven, maar die waren maar de helft zo groot. De stad Ulpia Noviomagus, die in Nijmegen-West lag, telde ongeveer vijfduizend inwoners en was dertig hectare groot. Pompeï was zestig hectare, dus in Nijmegen lag echt wel een aardige stad. Er was een bestuursgebouw, een pand waar de politie en brandweer van die tijd zetelden, een groot centraal plein en er stonden natuurlijk woonhuizen.

Tempels waren er ook, want religie was heel belangrijk in de tijd van de Romeinen. In de jaren negentig zijn daar al resten van aangetroffen onder het Maasplein in het Waterkwartier.’

Is zo’n Romeins badhuiscomplex vergelijkbaar met een modern wellnesscentrum als het Sanadome of de Berendonck?

‘Niet echt, het was veel meer een plek waar mensen elkaar ontmoetten én baadden. Er waren winkeltjes. In Rome zijn badhuizen gevonden die ook een bibliotheek hadden. In Nijmegen zijn dobbelstenen opgegraven, dus we weten dat mensen op deze plek ook spelletjes deden.

Het moet een luxe oord zijn geweest. In de grond zaten nog restanten van kleurrijke muurschilderingen en marmer. De Romeinen hadden ook al vloerverwarming: hete lucht werd onder de vloer verspreid. Delen van hun stookruimtes zijn gevonden in de grond.’

Worden alle restanten bewaard?

‘Het geheel kun je nooit bewaren natuurlijk. Alleen al omdat de meeste stenen zijn hergebruikt voor nieuwe gebouwen in de eeuwen na de Romeinse tijd. Van veel bouwsels zien we alleen nog de verkleuringen terug in de aarde. Deze opgraving bestaat uit duizenden kisten die nog uitgewerkt moeten worden, die staan in een depot.

De archeologen die daarmee aan de slag gaan zijn die van de archeologische bureaus die de opgraving hebben uitgevoerd, in opdracht van de gemeente Nijmegen. De universiteit helpt daar waar ze expertise heeft en via stages van studenten.’

In juni kwam het nieuws van de spectaculaire vondsten naar buiten, maar de gemeente en de universiteit waren al veel langer op de hoogte.

‘Ja. Maar zouden we al in februari hebben gezegd waar we mee bezig waren, dan zouden onverlaten naar de bouwplaats komen om illegale opgravingen te doen en hadden we veel minder restanten veilig kunnen stellen.

‘Toen we het nieuws naar buiten hadden gebracht, moesten we extra beveiliging inschakelen’

Toen we het nieuws naar buiten hadden gebracht, moesten we extra beveiliging inschakelen. Dagelijks kregen we meldingen van mensen die bijvoorbeeld met metaaldetectoren binnen probeerden te komen. Sommigen zijn bekenden van de archeologen, die worden ook gesignaleerd bij andere grote opgravingen. Inmiddels is de gemeente klaar met opgraven en kan de aannemer aan de slag met de bouw van woningen.’

Hoe ziet u de geschiedenis van het badhuis het liefst gevisualiseerd?

‘Het zou mooi zijn als je in de gevel van het nieuw te bouwen appartementencomplex iets zichtbaar kunt maken, bijvoorbeeld door aan te geven tot welke hoogte de muren van het badhuis kwamen. We hebben fragmenten van zuilen gevonden en door daarvan de dikte te meten, kunnen we afleiden hoe hoog ze moeten zijn geweest. Tien meter is echt flink!

Wat ook kan, is laserlicht toepassen zoals ze bij bijvoorbeeld de Twin Towers in New York doen, zodat je een beeld krijgt van de omvang van het complex.

Op andere plekken in het Waterkwartier liggen golfjes in het plaveisel op de plek waar de stadsmuur en een gracht lagen – ook een optie. En je kunt in de kelder van de nieuwe appartementen natuurlijk iets fysiek zichtbaar maken.’

Zoals in de fietsenkelder van Plein 1944? Daar zien we de resten van een Romeinse toren.

‘Zoiets, ja. Al heeft die toren niet precies op die plek gestaan. Bij de aanleg van de fietsenkelder zijn de vondsten iets verplaatst. Ze werden eigenlijk aangetroffen iets verderop richting de bioscoop, maar zo kon de gemeente ze wel beter laten zien en de bezoekers op het verleden wijzen.’

Waarom vindt u het belangrijk dat we de Romeinse geschiedenis zien?

‘Het hoort bij de identiteit van Nijmegen. En het verleden kan verschillende groepen mensen binden. Denk aan de bewoners van de oude wijken in het Waterkwartier en de yuppen die de nieuwe appartementen aan het Waalfront bewonen – ze wonen allemaal bovenop dezelfde Romeinse resten.’