Kinderen die het Jeugdjournaal Verkiezingsdebat hebben gekeken, vinden deelnemende politici leuker dan daarvoor. Ook vinden ze de besproken thema’s zoals armoede belangrijker dan andere thema’s. Dat blijkt uit onderzoek naar de politieke betrokkenheid van kinderen van communicatiewetenschapper Lott Fransen.

‘Politiek saai? Ik dacht het niet!’ Zo begint de uitzending van het Jeugdjournaal Verkiezingsdebat in 2023. Tientallen kinderen zitten op het puntje van hun stoel terwijl de lijsttrekkers een quiz doen. Welke politicus weet wat aina betekent en wie kan het snelst het Torentje nabouwen?

Politici vertelden over hun favoriete voetbalclubs, maar gingen ook met elkaar in debat over serieuze onderwerpen zoals kinderarmoede en oorlog. Kinderen konden met een groene of rode duim aangeven of ze het eens of oneens waren met een stelling.

‘Kinderen worden steeds serieuzer genomen’

Heeft het verkiezingsdebat een invloed op de politieke betrokkenheid van kinderen? Fransen onderzocht dit samen met collega’s Mariska Kleemans, Sanne Tamboer en Jonathan van ’t Riet. ‘Kinderen worden steeds vaker gezien als burgers van de samenleving, in plaats van als toekomstige burgers. Ze worden steeds serieuzer genomen’, zegt ze.

Daarnaast is er al veel onderzoek gedaan naar de politieke meningsvorming van volwassenen, maar is er nog weinig onderzoek naar kinderen: ‘Terwijl we wel weten dat kinderen op jonge leeftijd al het verschil weten tussen links en rechts.’

Agenda setting

Maar liefst 133 kinderen tussen de acht en de twaalf jaar vulden voor én na het bekijken van het Verkiezingsdebat een vragenlijst in. Vanwege de onverwachtse val van het kabinet Rutte-IV was het toen moeilijk om deelnemers te vinden, vertelt Fransen. ‘Normaal vindt het verkiezingsdebat eens iedere vier jaar plaats, maar vanwege de vervroegde verkiezingen moesten we het onderzoek veel sneller opbouwen dan gepland.’

Niet alleen werd er gevraagd naar de mening van kinderen over politici, maar ook naar hun zelfvertrouwen als het gaat om het begrijpen van politiek.

Wat bleek: kinderen vonden alle deelnemende politici leuker na het bekijken van het debat. Vooral Geert Wilders won aan populariteit bij de kinderen: ‘Maar hij had voor het debat de laagste score, dus hij had nog meer ruimte om te groeien’, nuanceert Fransen de groei.

‘Media kunnen ook bij kinderen politieke thema’s op de agenda zetten.’

Ook vonden kinderen de thema’s armoede, zorg en oorlog die werden besproken belangrijker na het kijken van het debat.

Verder vonden ze besproken thema’s belangrijker dan thema’s die niet in het debat werden genoemd. Dit wordt ook wel agenda setting genoemd, legt Fransen uit: media kunnen bepaalde politieke thema’s op de agenda zetten, dus ook voor kinderen.

Mario Kart

Tijdens het debat viel Fransen nog iets op: ‘Het was grappig om te zien hoe sommige politici aan probeerden te sluiten bij de leefwereld van kinderen. Voor dit debat hadden ze ook vlottere outfits aangetrokken met sneakers en jeans.’

Dat vond weerklank bij de kinderen. ‘Geert Wilders vertelde dat hij twee katten heeft en dat hij in zijn vrije tijd graag Mario Kart speelt. Kinderen lachen daar om, dus dat viel goed in de smaak.’

Na de verkiezingen van 2023 werd de PVV de grootste partij van Nederland met 37 zetels. ‘Kinderen hebben geen voorspellende factor hierin, maar het sluit aan bij het beeld dat Wilders in die campagnetijd goed uit de verf is gekomen.’

Doel debat

Op sommige vlakken is de politieke betrokkenheid van kinderen dus vergroot, stelt Fransen, maar niet op alle. Zo vonden kinderen politiek niet interessanter na het bekijken van het verkiezingsdebat en wisten ze niet meer over politiek dan ervoor. Verrassend, vond Fransen. ‘Voorafgaand aan het debat gaven kinderen zichzelf al een hoog cijfer bij de vraag over politieke interesse, maar dat cijfer is niet gestegen.’

Die kennis is volgens de communicatiewetenschapper niet alleen relevant voor de politieke wetenschap, maar ook voor het Jeugdjournaal: ‘Als het doel van het verkiezingsdebat is om kinderen meer te leren over de politiek, dan is het misschien de moeite waard om een andere insteek te proberen. Maar willen ze een speelse kennismaking met politiek door grappige quizjes te gebruiken, dan is dit een passende vorm.’