Waarom is de ene vrouw twee dagen voor haar menstruatie knetterdepressief en gaat de andere fluitend door het leven? Dat willen hersenonderzoekers Cathelijne Radstaake en Ricardo Wennekers graag weten. Daarom legden ze vrouwen in de scanner om te kijken wat er in hun brein gebeurde tijdens hun cyclus.

Spoiler alert: een conclusie hebben ze nog niet. Cathelijne Radstaake en Ricardo Wennekers verzamelden zo veel data dat ze nog wel een tijdje nodig hebben om alles te analyseren. Wel zagen ze dat hersenactiviteit in gebieden die belangrijk zijn voor emoties meebeweegt met hormonen door de cyclus heen. De kunst is natuurlijk verbanden te leggen en te snappen waaróm bepaalde vrouwen mentaal zo’n last hebben van hun menstruatie.

‘Dat is het begin van mogelijke oplossingen’, zegt Radstaake. Zij wil zich er niet bij neerleggen dat veel van haar seksegenoten hinder ondervinden van hun menstruatie. ‘Mensenrechten, en dan vooral de gelijkheid tussen man en vrouw, zijn mij met de paplepel ingegoten’, vertelt de afgestudeerde studente cognitive neuroscience.

Emotioneel een dweil

Het is een publiek geheim dat sommige vrouwen standaard een paar dagen per maand uitvallen wegens ‘ziekte’. En dat anderen emotioneel een dweil zijn in die periode van hun maanstonde. Het heeft allemaal gevolgen voor het welzijn van de vrouw, voor de economie en – niet in de laatste plaats – voor relaties.

‘In onze mannenmaatschappij werd tijdens medische onderzoeken altijd vooral naar de man gekeken’, vertelt Radstaake. ‘Vrouwen werden vaak uitgesloten omdat ze een cyclus hebben en daardoor biologisch gezien minder stabiel zijn als onderzoeksdeelnemer. Gelukkig begint daar nu wat in te veranderen.’

‘In onze mannenmaatschappij werd tijdens medische onderzoeken altijd vooral naar de man gekeken’

Concreet legden Radstaake en collega Wennekers vijf vrouwen gedurende hun hele cyclus om de dag in de MRI-scanner van het Donders Instituut. Ze maten de hormoonwaardes in hun ochtendurine, vroegen naar hun gemoedstoestand en bestudeerden de breinactiviteit tijdens bepaalde emotietaken. De proefpersonen moesten bijvoorbeeld kijken naar blije of bedroefde gezichten en zich dan zelf proberen zo blij of verdrietig mogelijk te voelen. Alle vrouwen die deelnamen, hielden gedurende hun cyclus een online dagboek bij.

Hoeveelheid progesteron

Wennekers, afgestudeerd als biomedisch wetenschapper: ‘Onze deelnemers waren allemaal rond de 25 jaar en hadden milde klachten. Dit was handig omdat het studentes waren die toch al op de campus rondliepen, maar ook omdat het een homogene groep betrof. We willen natuurlijk uiteindelijk allerlei soorten vrouwen vergelijken en ook naar de extremen kijken, maar als startpunt was dit wel zo overzichtelijk.’

Er lijkt een link te zijn tussen de gemoedstoestand en de hoeveelheid progesteron, al verschilt dat van vrouw tot vrouw en benadrukken de onderzoekers dat de resultaten nog voorlopig zijn. Ook lijkt een bepaalde stressgevoeligheid effect te hebben op de mate van menstruatieklachten. Hoe dat precies werkt, is nog onduidelijk.

Vervolgonderzoek

De hersenonderzoekers hopen subsidies binnen te halen voor verdere analyse van de data en voor vervolgonderzoek. Want hoe mooi zou het zijn als niet vijf, maar twintig vrouwen kunnen worden gevolgd tijdens hun cyclus? En als er ook gekeken wordt naar de link tussen darmproblemen – vaak optredend voor of tijdens de menstruatie – en het brein? Hoe meer informatie, hoe meer kans op inzichten en dus op gerichte adviezen over levensstijl en mogelijk medicijngebruik.

‘Ik heb eigenlijk geen enkele vriendin die níet op een bepaalde manier bezig is met vragen over haar cyclus of hormonen’

Radstaake: ‘Ik heb eigenlijk geen enkele vriendin die níet op een bepaalde manier bezig is met vragen over haar cyclus of hormonen.’

In de zoektocht naar geld voor het onderzoek zijn Radstaake en Wennekers een crowdfunding begonnen via het RadboudFonds. Een van de doelen die ze met hun project Menstrual Mind hopen te bereiken, is dat hun dataset openbaar wordt gemaakt, zodat onderzoekers van over de hele wereld kunnen helpen bij de analyse van de gegevens.