Werkt het nou echt, zo’n assistentiehond? Op die vraag wilde de politie een antwoord. Want de vraag naar nieuwe viervoeters voor agenten met PTSS is groot. Onderzoeker Charlotte Witjes-Roelofs leverde het bewijs.

Het is natuurlijk fijn, een assistentiehond om tegenaan te kruipen en die er is als je je rot voelt. Maar kan zo’n dier je leven daadwerkelijk beter maken? Charlotte Witjes-Roelofs, onderzoekster bij de politie-academie, ging met deze vraag aan de slag. ‘En de uitkomst is ja’, vertelt ze aan de telefoon.

Vorige week promoveerde ze op haar onderzoek, waarin ze onder meer EEG-metingen afnam bij agenten met PTSS (posttraumatische stressstoornis) terwijl die taken uitvoerden mét en zonder hulphond naast zich.

Opleiding van 40.000 euro

In het lab van het Behavioral Science Institute (BSI) bestudeerde ze hun hersenactiviteit. Tijdens haar stage als student neurobiologie in Nijmegen had ze al ervaring opgedaan met het afnemen van EEG-onderzoek, dus het was voor haar niet moeilijk om 25 proefpersonen met PTSS en 24 zonder met elkaar te vergelijken. Een deel van de PTSS’ers was in het bezit van een hulphond, het andere deel had een gewone huishond bij zich.

De directe aanleiding voor haar onderzoek was dat bij de politie steeds meer aanvragen binnenkomen voor een gediplomeerde assistentiehond. ‘Maar de opleiding van zo’n dier kost ongeveer 40.000 euro’, zegt ze.

‘Dus de politie wilde graag weten of het wetenschappelijk aantoonbaar was dat deze honden van meerwaarde zijn voor mensen met PTSS. Op dat onderwerp ben ik gaan promoveren.’

‘Een assistentiehond is vaak echt een laatste redmiddel’

Op dit moment hebben 166 agenten een officiële assistentiehond. Het gaat dan om mensen die ernstig getraumatiseerd zijn en bij wie andere behandelingen, waaronder sessies bij een psycholoog, niet voldoende hielpen. ‘Een assistentiehond is vaak echt een laatste redmiddel.’

Bekend is dat gediplomeerde honden bij mensen spanning kunnen signaleren voordat de baasjes dat zelf in de gaten hebben. Ze leren daarop te reageren door bijvoorbeeld met hun neus tegen de hand te duwen of te likken. De persoon met PTSS weet dan: ik moet nu even iets anders gaan doen om het oplopen van de stress te doorbreken. Honden kunnen mensen ook wakker maken als ze een nachtmerrie hebben.

Meer focus

Een opmerkelijke conclusie uit het onderzoek van Witjes-Roelofs is dat agenten met PTSS beter scoorden op een werkgeheugentest – denk aan het onthouden van een boodschappenlijstje – als er een assistentiehond naast ze zat. Mensen zonder psychische problemen raakten juist afgeleid door de hond.

Witjes-Roelofs keek daarnaast naar het verschil tussen de aanwezigheid van een gewone gezinshond en die van een getrainde assistentiehond. ‘Tijdens een werkgeheugentaak met letters zagen we dat de hersenactiviteit meer leek op die van gezonde mensen wanneer de assistentiehond erbij was. Bij de groep met PTSS die een gezinshond had, zagen we dat positieve effect in de hersenen niet. Het lijkt erop dat de assistentiehond helpt om de hersenen meer gefocust te laten werken.’

Tijdens interviews die ze afnam, vertelden agenten de promovenda dat ongetrainde gezinshonden vooral een gevoel van steun en warmte geven, terwijl assistentiehonden daar bovenop vertrouwen en veiligheid bieden.

Volgens Witjes-Roelofs heeft een assistentiehond aantoonbaar meerwaarde voor mensen met PTSS, maar kan een gewone hond zeker een waardevol alternatief zijn. ‘In een aanvullend onderzoek hebben we ook nog gekeken of die laatste meer zou kunnen betekenen voor mensen met PTSS, en dat blijkt zo te zijn. Met name op het gebied van het signaleren en onderbreken van spanning.’

Training voor gewone hond

Daarom heeft KNGF, een van de organisaties die ook de assistentiehonden opleidt, een training ontwikkeld waar mensen met PTSS die een gewone hond hebben, aanspraak op kunnen maken. Zo kunnen ze toch al profiteren van de verborgen talenten van hun eigen trouwe viervoeter.

Tijdens de training leert de hond niet alleen spanning te signaleren bij de baas, maar er ook op te reageren. ‘Het bleek dat veel van die honden de spanning al goed konden waarnemen, maar niet wisten hoe ze er op moesten reageren. Of dat de baasjes niet doorhadden dat de hond hen iets duidelijk wilde maken. Na de training zagen we dat baasjes meer activiteiten ondernamen met hun hond en dat ze hoger scoorden op levenstevredenheid dan voor de training.’

‘Als je door je werk als politieagent PTSS oploopt, verandert dat je hele leven’

Witjes-Roelofs is blij dat de politie dankzij haar onderzoek de assistentiehond nu officieel heeft erkend als hulpmiddel voor agenten met een ernstige vorm van posttraumatische stressstoornis.

‘Mensen gaan vaak bij de politie omdat ze iets willen betekenen voor de samenleving. Als je dan door je werk PTSS oploopt, verandert dat je hele leven. Ik heb mensen gesproken die echt alleen maar op hun zolder zaten, niet meer naar buiten durfden. Dat is zo ingrijpend. Een hond kan dan echt het verschil maken.’

Haar onderzoek leidt er niet toe dat elke agent met een trauma nu op een ‘hond van de zaak’ kan rekenen. De vraag is vele malen groter dan het aanbod.

‘Er zijn maar een paar scholen waar assistentiehonden worden opgeleid en de training duurt twee jaar’, vertelt Witjes-Roelofs. ‘Terwijl er duizenden agenten in Nederland zijn met PTSS.’