Hersenonderzoeker en bestuurskundige Shanti Ganesh van het Behavioural Science Institute en het Donders Institute van de Radboud Universiteit won deze week de Creatieve Geest Prijs 2011, een prijs van de Universiteit van Amsterdam geïnitieerd door de Freek & Hella de Jonge Stichting. Met de prijs van 10.000 euro kan ze haar onderzoekvoorstel over de speelsheid bij creativiteit verder uitwerken. Ze wordt daarbij ondersteund vanuit het UvA-onderzoekszwaartepunt Brain and Cognitive Sciences.

Shanti Ganesh doet momenteel aan de Radboud Universiteit onderzoek naar de invloed van online gamen op iemands zelfbeeld. Ze legt de laatste hand aan het manuscript en verwacht volgend jaar op het onderzoek te promoveren. Ganesh: ‘Collega’s van mij doen gedragsonderzoek naar creativiteit. Ik liep al een tijdje rond met ideeën over hoe ik zelf als neurowetenschapper creativiteit zou willen onderzoeken. De aankondiging van de prijsvraag kwam dan ook als geroepen. Ik heb meteen gereageerd en had het voorstel al twee weken voor de deadline ingestuurd.’
Ze is blij met de prijs èn met de prijsvraag zelf: ‘Juist omdat het een prijsvraag was, had ik het idee dat ik helemaal los kon gaan. Excelleren zonder compromis. Als het gewoon een vacature was geweest had ik niet gereageerd. Juist het competitieve element maakte het een leuke afleiding van mijn dagelijks werk! Ik deed gewoon mee voor de lol!’

De speelsheid van creativiteit
In haar onderzoeksvoorstel ‘Can creativity survive a switch of domains? gaat het om het brein van de creatieve geest. Ganesh: ‘Er is een groeiende behoefte aan creativiteit, verbeeldingskracht en innovatie om de steeds complexer wordende problemen in de wereld het hoofd te bieden. Het is dus belangrijk om creativiteit te bevorderen. Maar voordat je dat kunt doen is het belangrijk te weten wat creativiteit precies is. Speelsheid en creatief aanpassingsvermogen vormen daarbij sleutelbegrippen. Ze maken het mogelijk om conventies te doorbreken en relaties tussen concepten los te laten.’

Missing links
In één experimenteel design wil ze drie missing links in creativiteitsonderzoek op de kaart zetten. Ten eerste, de rol van speelsheid tijdens creatieve processen, daarover wordt in de huidige wetenschappelijke literatuur over creativiteit niet gerept. Als tweede het creatief aanpassingsvermogen. Kun je creatief talent uit een bepaald domein aanwenden voor creatief functioneren in een ander gebied? Is popdiva Madonna bijvoorbeeld ook een bovengemiddeld goede filmregisseuse? Ganesh: ‘Huidig creativiteitsonderzoek vindt vaak binnen één domein plaats, maar in een steeds veranderende omgeving kan creatief aanpassingsvermogen heel functioneel zijn. Hier weten we nog niets over’.
Ten slotte gaat ze op zoek naar de neurobiologische basis van creativiteit. ‘Je zou verwachten dat speelse mensen minder last hebben van cognitieve controle en makkelijker vrij kunnen associëren. Dit zou je terug moeten zien in het brein. Met haar vernieuwend onderzoek verwacht Ganesh meer inzicht te krijgen in hoe creatieve geesten werken en daarmee een bijdrage te leveren aan de bevordering van creativiteit.

Over de prijs
Met het instellen van de Creatieve Geest Prijs willen Freek en Hella de Jonge onderzoek stimuleren naar creativiteit en de hersenactiviteiten die daarbij een rol spelen, zoals het waarnemend vermogen van schilders, het ruimtelijk inzicht van architecten en het associatieve talent van cabaretiers. /Bets Berntsen