Stereozien is vooral belangrijk om objecten te onderscheiden van de achtergrond en niet zozeer om diepte te zien en afstanden te schatten, zoals in de leerboeken staat. Dat geldt voor mensen, maar ook voor uilen, laat een studie zien met getrainde kerkuilen, uitgedost met 3D-brilletjes.

Onze ogen staan naar voren gericht in ons gezicht. Onze hersenen krijgen daardoor twee licht verschillende platte plaatjes van de werkelijkheid binnen en combineren die tot een drie-dimensionaal beeld. In principe hebben we dan voldoende informatie om afstanden correct te schatten en te berekenen hoe groot het object is dat we zien.

Evolutie tot perfectie
‘Gek genoeg is ons stereosysteem ongevoelig voor de absolute maat. We maken veel fouten als we een kopje van de tafel willen pakken. Terwijl dat fysisch niet nodig is’, zegt Rob van der Willigen van het Donders Institute van de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘De evolutie heeft genoeg tijd gehad om ons uit te rusten met een perfect systeem voor dieptezien. Dat we dat niet hebben, doet vermoeden dat het andere voordeel van stereokijken belangrijker is, namelijk het herkennen van objecten ten opzichte van de achtergrond.’

Stereo past ook in klein brein
Om die veronderstelling te toetsen, besloot Van der Willigen het visuele systeem van uilen te onderzoeken. ‘Uilen worden heel veel gebruikt voor gehooronderzoek, maar hun visuele systeem is nog weinig onderzocht. We weten wel dat bij uilen het stereozien apart van ons is geëvolueerd. Dat kunnen we zien aan de bedrading in hun hersenen.’
De onderzoeker bracht twee kerkuilen groot en trainde ze om mee te doen aan het onderzoek. Hij toonde aan dat hun vermogen om stereo te zien ondanks hun relatief veel kleinere hersenen niet onderdoet voor dat van de mens. ‘Dit haalt de veronderstelling onderuit dat stereozien zo supercomplex is dat het alleen is voorbehouden aan primaten. De uilen kunnen het prima.’

Zien dat er iets te bekijken is
‘Net als wij zijn ze niet gevoelig voor absolute diepteverschillen, maar ze kunnen wel heel snel tastbare objecten in stereo waarnemen. Daar hebben uilen hebben net als mensen  maar zestig milliseconden voor nodig. Om echt te herkennen wat iets voorstelt, hebben wij mensen tenminste 100-200 milliseconde nodig. Het stereosysteem lijkt er dus vooral voor bedoeld te zijn om te registreren dát er iets is om te bekijken. Daarna zien we pas wat het is. Een muis in het gras, of een kopje koffie op tafel.’/ Iris Roggema

Onderste foto: Om het stereo zien te testen, kregen de uilen 3-D brilletjes op en plaatjes te zien van 3D-objecten. Dat de uilen reageerden op de stereogrammen toont aan dat ze het vermogen hebben stereo te zien en net als bij mensen dient dat vooral om objecten te herkennen.