Onze samenleving draait op samenwerking en vertrouwen. Een deur openen voor een ander, de ober fooi geven, maar ook complexe overeenkomsten tussen bedrijven of landen. Onderzoek onder leiding van Alan Sanfey, verbonden aan het Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour van de Radboud Universiteit, toont aan dat handelen uit schuldgevoel een belangrijke drijfveer is achter dit soort samenwerkingen. Het tijdschrift Neuron publiceert het artikel op 12 mei.

Negatieve drijfveer
Waar eerdere onderzoekers zich voornamelijk richtten op positieve gevoelens als drijfveer tot samenwerking, keken Alan Sanfey en zijn groep juist naar de rol van negatieve emoties. Hun idee was dat naast positieve emoties ook schuldgevoelens, zoals het gevoel dat je krijgt als je iemand teleurstelt, een belangrijke motivatie kunnen zijn om iets met iemand te delen. Met methoden uit psychologie, neurowetenschappen en economie, ontwikkelden de onderzoekers een wiskundig model en onderzochten ze of dit soort negatieve gevoelens inderdaad een rol spelen bij samenwerking.

In hun onderzoek werd een vertrouwenssituatie nagebootst met een duo dat een ‘Trust game’ speelt: speler 1 krijgt een bedrag en kan dit investeren bij speler 2. Het geïnvesteerde bedrag wordt door de experimentleider verviervoudigd. Speler 2 mag vervolgens een bedrag aan speler 1 teruggeven, maar dat is niet verplicht. Tijdens het maken van de keuze werd de hersenactiviteit van de deelnemers bestudeerd door middel van een MRI-scanner.

Oepsgebied
De hersenscans toonden aan dat als iemand op het punt stond te kiezen voor het delen van het geld, dat dan hersengebieden actief werden die een belangrijke rol spelen bij de verwerking van een negatief gevoel. Echter, wanneer iemand ervoor koos om het geld te houden, dan werden die gebieden niet actief. Deze resultaten laten zien dat bij de beslissing tot samenwerken wisselende drijfveren een rol spelen: aan de ene kant willen we een zo groot mogelijke financiële winst voor onszelf, maar aan de andere kant willen we anderen niet teleurstellen./ Romy van den Nieuwenhof