Scrollen is verslavend, schadelijk en tijdrovend, zo vinden we massaal. Maar stoppen met social media? Dat doen we het liefst pas als de rest dat ook doet, ziet Kim Fairley.

Amerikaanse studenten willen best een maand zonder TikTok of Instagram, maar dan wel tegen betaling: gemiddeld 55 dollar voor TikTok en 47 dollar voor Instagram. Immers, een maand lang missen wat je vrienden online delen, wat je favoriete influencers doen en geen mogelijkheid tot doemscrollen vraagt om compensatie, niet?

Als dezelfde studenten de vraag opnieuw krijgen, met als enige, maar cruciale verschil dat álle deelnemende studenten tegelijkertijd offline gaan, gebeurt er iets opmerkelijks. 60 procent van alle TikTok-gebruikers en 46 procent van alle Instagram-gebruikers wil geen compensatie, maar geld betalen. Deze studenten leggen gemiddeld $24 voor TikTok en $6 voor Instagram neer voor een maand lang een wereld zonder sociale media én een wereld zonder gevoel daarvan iets te missen. Laat ze het bij het initiatief Mei Social Vrij niet horen wat een business case ze in potentie hebben.

Collectieve productvalkuil

Een collectieve productvalkuil, dat is wat sociale media zijn: velen willen dat het platform niet bestaat, maar als het er dan toch is, zijn ze liever wel dan niet actief. Waarom, vroegen de onderzoekers na afloop van het experiment. Het meest voorkomende antwoord was FOMO: fear of missing out.

Als individuele gebruiker overweeg je pas om sociale media vaarwel te zeggen wanneer naasten met je meedoen. Die naasten zover krijgen vraagt veel van individuele reikwijdte en pleit mogelijk voor een actievere rol van de overheid.

Of sociale media mentaal welzijn beïnvloeden, tot slechtere studieresultaten leiden en de aandachtspanne verminderen, is vooralsnog zeer discutabel, maar liever zien we jongeren een boek lezen, sporten, of gewoonweg met elkaar praten. Deze paternalistische gedachte, in combinatie met de collectieve productvalkuil die sociale media zijn, maakt dat verschillende overheden wereldwijd overgaan tot nieuwe regelgeving ten aanzien van sociaal mediagebruik onder jongeren.

Australië

Australië werd eind 2025 het eerste land dat van sociale media eiste dat zij ‘redelijke stappen’ zouden zetten zodat jongeren onder 16 jaar geen toegang meer konden krijgen. Als de grote bedrijven achter sociale media deze stappen niet zetten, dan kunnen zij, maar niet de individuele jongere onder 16 jaar, beboet worden.

Het lukt de Australische overheid vooralsnog niet om haar jongeren van sociale media te houden. Met verscheidene simpele stappen is het niet moeilijk om alsnog toegang te krijgen tot sociale media account(s). Bovendien, individuele repercussies volgen niet. Dat maakt het succes afhankelijk van die jongeren die uit eigen motieven, en/of onder strikt toezicht van ouders, graag willen stoppen met sociale media: slechts 27 procent van de onlangs ondervraagde 14- en 15-jarigen Australische jongeren scrolt niet stiekem naar een ‘verboden’ social media kanaal.

Scrollen moet uncool worden

De collectieve productvalkuil die sociale media zijn is naast aanjager van overheidsingrijpen tegelijkertijd ook de reden waarom diezelfde overheid vooralsnog vastloopt. Zo’n 70 procent van de Australische jongeren moet sociale media opgeven, wil een jongere overwegen om zelf te stoppen.

De jongere zelf gaan beboeten of hardere handhavingseisen richting social media kanalen lijken weinig uit te halen, zolang er niets verandert aan het imago. Scrollen moet uncool worden. Wie verzint een goede marketingcampagne? De hamvraag: hoe krijg je die viraal zonder sociale media?

Lees alle columns van Kim Fairley