IJzige stoepjes zijn een mooie metafoor voor de constitutie van de publieke zaak, vindt columnist Willem Halffman. 'Je veegt het tuinpad tot aan de stoep, zodat je zelf niets breekt. Daar voorbij, moet de overheid er maar voor zorgen – wat natuurlijk niet kan.'

Mijn buurvrouw en ik stonden deze week ijverig de stoep sneeuwvrij te maken. Voorbijgangers trappen de sneeuw aan tot bobbelig ijs, waar je vervolgens je nek over breekt. We zijn vrijwel de enigen in de straat. Merkwaardig.

Een collega die in Bielefeld woont, had afgelopen week ’s ochtends de politie aan de deur, omdat ze haar stoep niet had vrijgemaakt: instructie van overheidswege op straffe van boete. Ook mijn buurvrouw heeft het sneeuwvegen overgehouden aan haar tijd in Duitsland. In België, waar ik opgroeide, is mij als kind ingehamerd dat je de stoep vrijmaakt omdat ongelukken worden verhaald op de bewoner. Dat is dus geen kwestie van directe regulering door de overheid, maar van aansprakelijkheid.

Er zijn natuurlijk een heleboel rechtvaardigingen om je stoep niet te vegen. Zoals: “Ik heb geen bezem.” “Het gaat wel weer dooien.” “Zolang het geen ijs is, kan je beter over sneeuw lopen.” “De straat is toch vrij?” “Ik ben moe, ik heb de hele dag gewerkt.” “Het is te koud buiten.” En de mooiste: “De stoep is openbare ruimte, dat moet de overheid maar doen.”

‘Ik woon lang genoeg in Nederland om te weten dat Nederlands reageren als een gebeten hond op kritische opmerkingen van buitenstaanders’

Nu wil ik er geen kritiek op de Nederlandse volksaard van maken. Ik woon inmiddels lang genoeg in Nederland om te weten dat Nederlanders reageren als een gebeten hond op kritische opmerkingen van buitenstaanders. Dan komt er een merkwaardige nationalistische reflex naar boven, zelfs van doorgewinterde internationalisten. (Ook dat is trouwens anders in België: als je daar twijfels uit over de stand van het land, doen de Belgen er volmondig en vol zelfspot een schepje bovenop.)

Ik vind die ijzige stoepjes wel een mooie metafoor voor de constitutie van de publieke zaak. Je veegt het tuinpad tot aan de stoep, zodat je zelf niets breekt. Daar voorbij, moet de overheid er maar voor zorgen – wat natuurlijk niet kan. Zeker nu die overheid steeds verder is afgebouwd, blijft collectieve verantwoordelijkheid braakliggend achter: “Niet mijn probleem.” Als die overheid wat van burgers wil eisen, stuit dat op verontwaardigde individualistische weerstand. Nieuwe manier om collectieve verantwoordelijkheid te organiseren, buiten de overheid om, blijven vooralsnog onderontwikkeld.

Maar het is goed hoor: de dooi is alweer ingezet.

Lees alle columns van Willem Halffman