Liefhebber Alex van der Hulst kiest om de week uit het cultuuraanbod in Nijmegen, en legt uit wat hot is en wat not. Deze keer: Hoe een documentaire het zwijgen over het Molukse intergenerationele trauma probeert te doorbreken.

Op de lange lijst van Nederlandse koloniale wandaden staat de behandeling van Molukkers beschamend hoog. Na er een gigantische bende van te hebben gemaakt in Indonesië en op de Molukken, moest Nederland in 1951 duizenden Molukse militairen en hun gezinnen naar ons land halen. Hier aangekomen kwamen de Molukkers erachter belogen en bedrogen te zijn, daarna werden ze in kampen gestopt, zelfs voormalig concentratiekampen als Westerbork en Vught.

Stel je eens voor, duizenden spijkerharde militairen die je voorliegt en dan met hun gezin in een kamp zet. Het is een recept voor ellende, die er in de jaren zeventig dan ook volop kwam. Het verzet van de tweede generatie Molukkers in Nederland werd onderdrukt. En wel zo hard dat er nu over wordt gezwegen.

‘Het duurde even voordat ik doorkreeg dat al die mensen die het over oom Benny hadden niet daadwerkelijk neven of nichten waren’

Als onderzoeker bij het project Verborgen Verhalen in Nijmegen sprak ik het afgelopen jaar met vele Nijmegenaren van Molukse afkomst. Ook al werd ik gewaarschuwd dat ze wellicht zwijgzaam waren tegenover een witte Nederlander als ik, was iedereen spraakzaam en ontzettend gastvrij. Ik leerde over de cultuur, het geloof, de uitsluiting, de families, de Molukse wijk in Hatert en vooral spraken we volop over de muziek.

Oom Benny

Ik zocht verhalen over The Black Magic, de band die eind jaren vijftig al rock & roll speelde in Nijmegen. De band werd opgericht door de broers Tahalele die met hun familie in een klein kampje in Plasmolen terecht waren gekomen. Het duurde even voordat ik doorkreeg dat al die mensen die het over oom Benny hadden niet daadwerkelijk neven of nichten waren van Benny ofwel Boy Tahalele, maar dat het vast gebruik is om de oudere generatie oom en tante te noemen.

Zo makkelijk als er over muziek werd gepraat, zo zwijgzaam was men over de Molukse acties in de jaren zeventig. Daar moesten we het maar niet te lang over hebben. En het was niet aan mij om mijn gesprekspartners daarop door te vragen.

Het zwijgen kent meer facetten, zeker bij de Indische Nederlanders. Daar hebben Sven Peetoom en Juliette Dominicus al eerder de documentaire Indisch Zwijgen over gemaakt. Nu zijn ze terug met de documentaire Mama’ku. Sven Peetoom volgt daarin danseres Cheroney Pelupessy, die met de camera als breekijzer haar zwijgzame moeder aan het praten wil krijgen op een reis naar Jakarta en het Molukse Saparua. Ook hier zijn er weer trauma’s die van generatie op generatie worden doorgegeven en herhaald.

Excuses aan Molukkers

Filmmaker Peetoom is geduldig en laat veel ruimte open in de documentaire. Dat maakt het niet snel en flitsend, maar Mama’ku gaat wel de diepte in. Op de achtergrond speelt ook het Nederlandse zwijgen over dit beschamende verleden mee.

De groep Nederlanders die het komend WK weer over de door Duitsers geconfisqueerde fiets van overgrootopa hebben en ook nog een zak aardappelen te goed hebben van de Hertog van Alba, vinden dat we het over Indonesië en de Molukken maar niet meer moeten hebben. Femke Halsema riep de regering vorig jaar terecht op eens excuses te maken aan de Molukkers en dat deed de tot inkeer gekomen Dries van Agt enkele jaren voor zijn dood ook nog.

Ook in Nijmegen wordt het tijd: naast het Max Tahalelepad mag er best wat meer erkenning zijn voor de Molukkers in de stad. Gelukkig zijn er films als Mama’ku en vanaf 3 september is in de Stevenskerk Sapa Punja te zien, een expositie over Molukse gemeenschap in Nijmegen.

Mama’ku met als voorfilm Sudah is sinds gisteren te zien in Lux.