Tot afgrijzen van Nederlandse toeristen is het in veel Franse zwembaden verplicht om een strakke zwembroek te dragen. Maar zijn speedo’s daadwerkelijk hygiënischer dan losse zwemshorts, wilden twee onderzoekers van het Radboudumc weten. Ze besloten er een ludiek onderzoek naar te doen.

Wie wel eens naar Frankrijk of Italië op vakantie is geweest, is er vast bekend mee: het bordje bij de ingang van het zwembad met de mededeling dat mannen verplicht een strakke zwembroek moeten dragen. Losse shorts of bermuda’s dragen mag niet, compromissen sluiten met de badmeester is doorgaans onmogelijk. De speedo, in Frankrijk en Italië een symbool van hygiëne, is voor Nederlandse vakantiegangers een bron van frustratie.

Zo ook voor onderzoeker Wouter Graumans, die in het verleden vaak met zijn gezin naar Frankrijk trok. ‘Elk jaar vergat ik mijn speedo in te pakken’, vertelt hij in een koffieruimte van het Radboudumc. ‘Dan stond ik daar, bij het zwembad, met mijn losse zwemshort, en mocht ik niet naar binnen. Op een gegeven moment vroegen ik en mijn collega (epidemioloog en hoogleraar Teun Bousema, red.) ons af: is dit echt nodig? Of is het gewoon een Franse gril?’

Oude kweekplaten

Omdat de vraag bleef knagen, besloten de onderzoekers om ‘na hun werkuren en zonder gebruik te maken van belastinggeld’ op zoek te gaan naar het antwoord. ‘We zijn allebei malariawetenschappers, maar we vonden het ook leuk om eens iets anders te onderzoeken. Bovendien past dit onderwerp goed binnen de medische microbiologie, waar we tenslotte in gespecialiseerd zijn.’

Met ethische toestemming rekruteerden ze 21 vrijwilligers, voornamelijk collega’s van de afdeling microbiologie. ‘Dat was hilarisch’, zegt Graumans. ‘Collega’s droegen afwisselend zwemshorts en speedo’s in het lab. Vervolgens moesten ze de zwembroeken in water soppen, uitknijpen en samples inleveren. Die hebben we daarna op oude kweekplaten gezet, om te kijken naar de aanwezigheid van zogenoemde Gram-negatieve bacteriën. Tot die groep behoort onder andere de E. coli, een veelvoorkomende darmbacterie die in zwembaden niet thuishoort.’

‘Een losse short zuigt gewoon meer water op, en dus ook meer vuil’

De resultaten waren opvallend. Op de losse zwemshort werden aanzienlijk meer bacteriën aangetroffen dan op de strakke speedo. ‘Het verschil was statistisch significant,’ aldus de onderzoeker. ‘Vooral bij proefpersonen die in natuurwater hadden gezwommen, zoals in meertjes of plassen waar in de zomerse warmte door bacteriegroei een tijdelijk zwemverbod was, merkten we een groot verschil.’

Waarom zijn speedo’s hygiënischer dan losse shorts? ‘Een losse short zuigt gewoon meer water op, en dus ook meer vuil. Misschien speelt het ook mee dat speedo’s de billen samendrukken, waardoor er minder contact is met de anus. En de stof van de zwembroek kan ook een rol spelen: de ene is synthetisch, de andere van katoen.’

Striktere kijk

Toch hoeft dat volgens Graumans niet per se te betekenen dat iedereen voortaan een speedo moet dragen. Chloor in zwembaden inactiveert de meeste bacteriën, benadrukt hij. ‘Dus als het zwembad goed onderhouden wordt, maakt het weinig uit welke zwembroek je draagt. Maar als je met een vieze short het water in gaat, moet er wel meer chloor worden toegevoegd om het water schoon te houden. En dat is duurder, en kan leiden tot een sterke chloorlucht en irritatie aan de ogen.’

De Franse verplichting om een speedo te dragen, is volgens Graumans overigens niet alleen gebaseerd op wetenschappelijke inzichten. ‘Wellicht spelen ook praktische overwegingen een rol: losse zwemshorts kunnen zand, gras of vuil meenemen in het water’, zegt hij.

Maar de belangrijkste reden is wellicht cultureel. In Zuid-Europa heerst een striktere kijk op zwembadhygiëne dan in Nederland, waar alles mag: zwembanden, T-shirts. ‘In Frankrijk en Italië is het gewoon not done om met een losse short het water in te gaan,’ zegt de onderzoeker. ‘Daar heerst de opvatting dat je zo min mogelijk vuil mee het zwembad in moet nemen. Punt.’

Overschatting

Het onderzoek had overigens ook een ludieke kant. De deelnemers moesten foto’s van zichzelf maken in beide typen zwemkleding, waarna Franse en Italiaanse academici, onder wie vrouwen van het Pasteur Instituut, mochten beoordelen welke ze aantrekkelijker vonden. Het resultaat was eenduidig: de losse zwemshort won het van de strakke speedo. ‘De deelnemers zelf overschatten trouwens hoe aantrekkelijk ze zichzelf vonden’, zegt Graumans. ‘Hoe hoger ze zich op de academische ladder bevonden, hoe meer ze zichzelf overschatten. Dat was wel grappig.’

‘Het is leuk om wetenschap op een luchtigere manier te benaderen’

De resultaten van hun onderzoek hoopten de onderzoekers te publiceren in de kerstspecial van het British Medical Journal, maar dat is niet gelukt. ‘We proberen het alsnog elders te plaatsen’, zegt Graumans. ‘Het is leuk om wetenschap op een luchtigere manier te benaderen, maar het publiceren van dit soort studies is niet eenvoudig en het is ook een dilemma of je publicatiekosten wil betalen voor een hobbyproject. Daarnaast heeft de studie, hoewel zorgvuldig opgezet, natuurlijk beperkingen. Zo hebben we ook niet in detail onderzocht welke bacteriënpopulatie er op de platen zit.’

Deze zomer gaat Graumans, die zichzelf een francofiel noemt, op vakantie naar Engeland. ‘Maar we rijden wel langs Frankrijk, een tussenstop is snel gemaakt,’ zegt hij. Lachend: ‘Of de speedo meegaat op reis? Daar moet ik nog even over nadenken.’