‘Japan heeft een Januskop’, zo stelt Lex Cools in het actualiteitencollege ‘Japan: twee gezichten van een ramp’, dat vanmiddag door het Soeterbeeck Programma in samenwerking met VOX werd georganiseerd. ‘Dezelfde principes die voor onderlinge solidariteit zorgen, leiden tot een ontsporing van de bureaucratie.‘

 
Hoogleraar Farmacologie Lex Cools geeft sinds 1989 college aan de Nihon University in Tokio. Ondanks zijn lange tijd in het land wil hij zichzelf geen kenner van het land noemen. Zijn scherpe analyse over de Japanse reactie op de ramp toont hem toch als kenner. ‘Japanners zijn uiterst vriendelijke, maar moeilijk te begrijpen mensen. Het Giri-principe, de verplichting die iemand voelt als hem een bepaalde dienst is bewezen, leidt tot onderlinge solidariteit. De bureaucratie heeft echter kunnen ontsporen door misbruik van dit principe.’

Collectivistische cultuur
De overheid is in Japan bijvoorbeeld niet wettelijk verplicht om informatie te verstrekken. Cools: ‘Dit heeft ertoe kunnen leiden dat de veiligheidsmaatregelen in Fukushima hopeloos verouderd waren.’ Tegelijk dwingt de manier waarop de Japanners met de ramp omgaan volgens de hoogleraar respect af. ‘De gedisciplineerde reactie komt door hun collectivistische cultuur, waarvoor een genetische basis bestaat. Maar ze zijn zeker niet emotieloos, het is daar gewoon niet sociaal aanvaardbaar om gevoelens in het openbaar te tonen.’

Dolende zielen
Paul van der Velde, hoogleraar Aziatische Religies, ging in op de rol die religie speelt in het verwerken van de ramp. ‘Japan is getraumatiseerd’, stelt Van der Velde, ‘Japanners zoeken troost in hun vriendschappen, ze delen de stilte. In het Shintoïsme wordt geloofd dat zielen die niet naar de hemel kunnen gaan ronddolen. Men is bang dat Fukushima en de door de tsunami getroffen gebieden bevolkt gaan worden door deze zielen.’ ‘Daarom zoeken veel Japanners nog steeds tegen beter weten in naar hun familie in het puin’, zo vult Cools aan. /Sjoerd Huismans