Geen gebed meer bij iedere Radboud-plechtigheid, maar wel 'de woorden'. Het uitspreken van een Latijnse formule, inclusief het respectvol gaan staan, doet columnist Peter van der Heiden toch denken aan een soort verhulling.

‘Haal maar lekker veel geld weg bij die papen, jongen’. Ik hoor het mijn van oorsprong zwaar gereformeerde moeder nog zeggen, toen ik lang geleden een betrekking kreeg op de toen nog Katholieke Universiteit. En ik mag zo’n vijfendertig jaar later wel zeggen dat dat aardig gelukt is. Al binnen een half jaar had ik het geaccumuleerde collegegeld dat naar diezelfde Katholieke Universiteit gekruid was (dat had mijn moedertje zaliger niet echt lekker door, dat ze eerst die paapse instelling medegefinancierd had) er ruimschoots uit.

Ik wil maar zeggen, in de kringen waar ik vandaan kom hebben ze niet zo veel met het katholicisme. En ik als bijna militant atheïst ook niet. Dat hoefde ook niet, hoorde ik bij mijn sollicitatie, ik hoefde het katholicisme alleen maar te respecteren. Dat lukte – tandenknarsend, maar toch.

Ik weet niet of het met mijn komst op deze universiteit te maken heeft – ik maak mezelf graag wat belangrijker dan ik ben – maar al snel na mijn aanstelling begon men met de identiteit te schuiven. De naam Katholieke Universiteit werd ingeruild voor de minst bekende heilige – een echt katholieke oplossing, vond mijn moeder – en nog weer wat later kwamen we los van het bisschoppelijk gezag. Nog wat later, na protesten van types zoals ik, namen we afscheid van het gebed bij de opening en sluiting van academische zitting, zoals promoties en inauguraties.

‘Als het eruit ziet als een eend, kwaakt als een eend en loopt als een eend, dan kun je het wel een gans noemen….’

Nou ja, afscheid… In plaats van dat de Latijnse formule ‘gebed’ werd genoemd, ging het verder door het leven als ‘de woorden’ – maar die worden nog steeds ongewijzigd gebezigd bij elke plechtigheid. Je zou daar schouderophalend van kunnen denken dat we hier te maken hebben met een traditie, en dat we zo een goed compromis hebben tussen afschaffen van het gebed en behoud van het Nijmeegse eigene. Dat zou kunnen. Maar zo zie ik het niet.

Want waarom zouden we geacht worden op te staan bij een aantal Latijnse woorden, als die niet meer betekenen dan die woorden zelf, en niet stiekem toch een gebed zijn gebleven? Het vasthouden aan het hele ritueel, inclusief het respectvol gaan staan, doet toch denken aan een soort verhulling. Terwijl ik dan denk: als het eruit ziet als een eend, kwaakt als een eend en loopt als een eend, dan kun je het wel een gans noemen, maar het blijft een eend.

Dat het een verhulling is, bleek laatst weer eens bij een inauguratie, toen de Latijnse woorden werden afgesloten met een krachtig ‘amen’. Een eend dus, die verandering, of beter nog: een canard. Benieuwd wat mijn moeder daarvan gevonden zou hebben.

Lees alle columns van PH neutraal