Weinig mensen nemen een universiteit op in hun testament. Dertien universiteitsfondsen starten daarom gezamenlijk een campagne om aandacht te vragen voor nalaten aan de wetenschap. Ook bij het Radboud Fonds komt er ieder jaar geld binnen.

Na je dood “baanbrekend medisch onderzoek” mogelijk maken of jongeren helpen “innovatieve ideeën te ontwikkelen”? Vier jaar geleden al sloegen de universiteitsfondsen de handen ineen voor een gezamenlijke donatiecampagne. Die is nieuw leven ingeblazen bij de start van het academisch jaar met onder meer radiospotjes en krantenadvertenties.

Enkele jaren geleden merkten de fondsen al dat relatief weinig mensen ervoor kiezen om (een deel van) hun erfenis te schenken aan een universiteitsfonds. Mensen denken eerder aan goede doelen zoals de stichting KWF Kankerbestrijding of Artsen Zonder Grenzen.

‘Onderwijs en onderzoek worden vaak gezien als overheidstaak en niet als goed doel’, vertelt Robbert Jan Feunekes van het Utrechtse universiteitsfonds. Maar volgens hem kunnen met donaties heel mooie projecten mogelijk gemaakt worden die anders geen financiering zouden krijgen.

Noodfondsen en promotieplekken

De campagne richt zich vooral op het belang van wetenschappelijk onderzoek. Maar het geld kan bijvoorbeeld ook worden gebruikt voor noodfondsen voor studenten of voor het opzetten van onderzoeksplekken voor promovendi.

Bij een nalatenschap gaat het vaak om een specifiek doel dat voor de donateur belangrijk is, vertelt Feunekes. Dat kan bijvoorbeeld samenhangen met een bepaalde ziekte of met een onderwerp waaraan iemand zelf heeft gewerkt aan de universiteit.

Maar het komt ook voor dat mensen iets nalaten zonder dat ze te kennen geven waaraan het geld besteed moet worden, zegt Feunekes. ‘Dat bedrag is dan vrij besteedbaar. Toch vinden we het heel prettig als mensen vooraf met ons in gesprek gaan. Dan kunnen we samen bespreken wat iemand graag wil en ervoor zorgen dat het op de juiste manier in het testament wordt vastgelegd.’

Oncologisch onderzoek

De meeste nalatenschappen komen nu van mensen die er hebben gestudeerd of gewerkt. Vaak hebben ze een succesvolle carrière gehad. Het kan om tienduizenden euro’s gaan, vertelt Feunekes.

Op de Nijmeegse campus ontvangt het Radboud Fonds inkomsten vanuit nalatenschappen. ‘De afgelopen vijf jaar heeft het Radboud Fonds dertien nalatenschappen ontvangen’, vertelt een woordvoerder van de universiteit. Die variëren in grootte van 1000 tot 300.000 euro. ‘Een van deze nalatenschappen was bestemd voor het Nijmeegse studentenleven, de overige voor oncologisch medisch onderzoek in het Radboudumc.’

Momenteel hebben 35 mensen het Radboud Fonds opgenomen in hun testament, laat de woordvoerder weten. ‘Jaarlijks mogen we gemiddeld vijf nieuwe mensen verwelkomen die ervoor kiezen via hun testament bij te dragen aan een betere toekomst. Een derde van deze nalatenschappen is bestemd voor doelen binnen de Radboud Universiteit. De overige ondersteunen medisch onderzoek binnen het Radboudumc of maken beurzen voor studenten en talentontwikkeling mogelijk.’

Uitschieter

Het ene jaar krijgen de instellingen dus meer geld binnen dan het andere. Zo ontvangt de Universiteit Utrecht dit jaar een nalatenschap van 75.000 euro, specifiek voor de botanische tuinen. Maar vorig jaar ontving de instelling niets. Bij de Wageningse Universiteit gaat het jaarlijks om zo’n 50.000 tot 200.000 euro, vertelt Harry Verwaaijen van het Wageningse fonds. ‘Er zit weleens een jaar tussen dat we niets krijgen en soms heb je juist een uitschieter.’

Vorig jaar was er zo’n uitschieter. Uit een erfenis ontvingen vier Nederlandse universiteiten samen tien miljoen euro: Wageningen, Tilburg, Twente en de VU Amsterdam kregen elk eenmalig 2,5 miljoen.

Het fonds van de Rijksuniversiteit Groningen kreeg een paar jaar geleden een donatie van zes ton binnen, vertelt medewerker Elise Kamphuis: ‘Maar vorig jaar hadden we nul euro – en recent kwam er 50.000 euro binnen.’ Ze hoopt dat de inkomsten door de campagne zullen toenemen: ‘Je geeft makkelijker aan goede doelen die bekend zijn. Mensen weten vaak niet dat universiteitsfondsen ook een erkend goed doel zijn.’

In andere landen vormen nalatenschappen en andere donaties een veel groter onderdeel van de inkomsten van een universiteit. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld is het veel gewoner om na je studie je voormalige universiteit financieel te steunen. Zo bestaat het vermogen van het prestigieuze Harvard voor miljarden dollars uit donaties en nalatenschappen.

Tekst: Naomi Bergshoeff (HOP)