Het eten van dierlijke producten is een grote veroorzaker van milieuschade, vertelt hoogleraar Esther Papies. Zij is expert op gedragsverandering rondom gezondheid en klimaat en een van de sprekers tijdens de lunchlezing ‘Op weg naar een plantaardig Radboud’ van aanstaande vrijdag.

‘Er is veel animo om de campus verder te verduurzamen. Veel gaat al goed bij de Radboud Universiteit, maar bij de catering kan er nog een inhaalslag gemaakt worden’, zegt hoogleraar Ester Papies, expert op het gebied van gedragsverandering rondom gezondheid en klimaatverandering.

Volgens haar is de Radboud Universiteit goed op weg naar een EAT-Lancet Diet: een eetpatroon dat vooral bestaat uit plantaardig voedsel en slechts voor een klein gedeelte dierlijke producten bevat. Toch is er ook ruimte voor verbetering, zegt Papies. ‘Organisaties zoals de Vegan Student Association en Scientists for Future vinden dat de universiteit ambitieuzer moet zijn en dat het voedsel op de campus volledig plantaardig moet worden.’

De reden: klimaatverandering. ‘We zijn onderweg naar een onleefbare aarde’, aldus de hoogleraar. ‘En het voedselsysteem en het eetpatroon in welvarende landen zoals Nederland zijn hier een groot onderdeel van.’

Broeikasgassen

Maar liefst één derde van de broeikasgassen wordt veroorzaakt door het voedselsysteem. Het allergrootste deel daarvan komt van dierlijke producten. Daarnaast is voedselproductie de grootste veroorzaker van milieuschade, zegt Papies. Als voorbeeld geeft ze het verlies van biodiversiteit.

‘Mensen zeggen vaak dat natuur mooi is, maar dat we ook moeten eten. We vergeten alleen dat wij de natuur ook nodig hebben om te overleven’, zegt ze. Zeventig procent van alle uitstoot gerelateerd aan eten wordt veroorzaakt door rijke, westerse landen in het Globale Noorden, vertelt Papies. ‘Het is de grootste veroorzaker van milieuschade. Dat terwijl wij nu het minste last hebben van klimaatverandering. We leven op de kosten van mensen uit het Globale Zuiden en onze eigen kinderen.’

Wat moet de Radboud Universiteit doen om een volledig veganistisch voedselaanbod te krijgen? Volgens Papies moet er met drie dingen rekening gehouden worden: smaak, betaalbaarheid en voldoende opties. Veganistische eten moet echt lekker zijn én het moet aanlokkelijk omschreven worden op de menukaart, zegt ze. ‘Ook de prijs is bepalend. Uit onderzoek blijkt dat mensen vaak pas kiezen voor de veganistische variant van een maaltijd als deze veel goedkoper is dan de vleesoptie. En tot slot moeten er genoeg opties zijn om uit te kiezen.’

Keuzevrijheid

Een veelgehoord argument tegen een veganistische campus is dat het inperking van de keuzevrijheid van studenten en medewerkers zou zijn. Volgens Papies is er een psychologische verklaring voor de weerstand die sommige mensen voelen: ‘Mensen reageren fel als ze het gevoel krijgen dat hun autonomie wordt ingeperkt. Als mensen zich bedreigd voelen in hun vrijheid, gaan ze hun vrijheid ‘herstellen’ door het tegenovergestelde te doen van wat beleidsmaker graag zouden zien (in dit geval dus juist méér vlees eten, in plaats van overstappen op een veganistisch dieet, red.).’

‘Belangrijk is dus dat die situatie voorkomen wordt. Mensen die tóch vlees willen eten kunnen natuurlijk altijd iets van thuis meenemen. Maar als er nou superlekkere vegan broodjes liggen, dan is thuis een broodje met ham smeren toch minder aantrekkelijk. Vaak ervaren mensen weerstand voordat er nieuw beleid wordt ingevoerd. Maar uit onderzoek blijkt juist dat na het invoeren ervan die gevoelde weerstand vaak meevalt.’

Trots

Volgens Papies is het belangrijk voor de transitie naar een vegan campus dat de communicatie over de gezelligheid, de duurzaamheid en de gezondheidsvoordelen van plantaardig eten positief is. ‘Het succes is bovendien afhankelijk van de medewerkers die het eten verkopen: als ze er zelf niet enthousiast over zijn, verkoopt het ook niet.’

Ze hoopt dat dit een stimulans is voor de cateraars die voedsel leveren aan de universiteiten en voor andere universiteiten om voor plantaardig voedsel te kiezen. ‘Ik zou graag zien dat de Radboud Universiteit hierin een rolmodelfunctie gaat vervullen. Hopelijk kijken we in de toekomst terug op deze tijd en kunnen we zeggen trots te zijn op dat we dit mogelijk hebben gemaakt.’