De plannen van D66, CDA en VVD stimuleren “in beperkte mate” het wetenschappelijk onderzoek in Nederland, zeggen de rekenmeesters van het Centraal Planbureau nadat zij het coalitieakkoord onder de loep hebben genomen. Ook onderwijs en onderzoek komen ter sprake in de analyse die vandaag naar buiten is gebracht.

De drie partijen willen de uitgaven aan onderwijs en onderzoek met 1,5 miljard euro verhogen. Dat geld wordt over allerlei posten verdeeld en daarover komen nu iets meer details naar buiten.

Aan gratis schoolfruit willen D66, CDA en VVD bijvoorbeeld 100 miljoen euro besteden. Dat neemt meteen een flinke een hap uit het budget. De meeste andere bedragen, zoals de verhoging van de basisbeurs voor uitwonenden, zijn nog ongewis. Volgens het CPB stijgt de financiering van hogescholen en universiteiten en laten de partijen ook het Fonds Onderzoek en Wetenschap aan de universiteiten terugkeren. Alleen is het prijskaartje nog niet bekend.

Beperkt

Maar één conclusie trekken de rekenmeesters al in het vandaag verschenen rapport: “Het coalitieakkoord stimuleert in beperkte mate wetenschappelijk onderzoek”.

Tegenover de uitgaven aan de universitaire wetenschap staat bijvoorbeeld een (kleinere) bezuiniging op de academische ziekenhuizen, die daardoor misschien minder aan onderzoek en scholing kunnen doen.

Daarnaast maakt het komende kabinet geld vrij voor een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie, dat veelbelovende technologie moet helpen doorbreken. “Dit geeft echter slechts een tijdelijke extra impuls aan innovatie”, waarschuwt het CPB.

Defensie

De coalitie heeft nog meer plannen voor kennis en innovatie. De research & development van bedrijven krijgt bijvoorbeeld een duwtje in de rug dankzij een aangekondigde technologiestrategie. Maar dit leidt kennelijk niet tot een jubelstemming bij het CPB.

Al eerder bleek dat wetenschappers het in de toekomst bij Defensie moeten zoeken. Daar gaat namelijk de geldkraan open voor open, maar het is nog raden wat daarmee gaat gebeuren. Een deel van de extra defensiemiddelen is weliswaar bedoeld voor onderwijs en innovatie, maar ook dat voornemen moet nog uitgewerkt worden.

Mandarijntjes

En het geld voor onderwijs? De hogere uitgaven zullen de kwaliteit stimuleren, voorspelt het CPB, “waardoor de kans toeneemt dat leerlingen en studenten een startkwalificatie of een hbo-/wo-diploma behalen”. Maar economisch gezien zijn sommige voorgenomen uitgaven minder effectief.

Neem het gratis schoolfruit. Nu betalen de meeste ouders zelf voor het mandarijntje dat hun kind tussen de middag eet, straks doet de overheid dat. Zo gaat het ook met de hogere basisbeurs: als de overheid niet betaalt, halen studenten het geld wel ergens anders vandaan.

Hetzelfde probleem ziet het CBP bij een ‘leven lang ontwikkelen’, oftewel nascholing en bijscholing. De kans bestaat dat de overheid gaat betalen voor onderwijs dat mensen toch wel zouden volgen.

Engels

Het CPB zegt overigens niets over de ommezwaai op het gebied van Engelstalig onderwijs, waar de nieuwe coalitie weer ruimte voor geeft. Er zouden strengere regels komen voor Engelstalige opleidingen en sommige zouden weer Nederlandstalig moeten worden, maar deze plannen worden geschrapt.

Dit betekent dat universiteiten en hogescholen weer makkelijker buitenlandse studenten kunnen aantrekken. Een deel van die studenten blijft na afstuderen in Nederland, wat in theorie goed zou moeten zijn voor de tekorten op de arbeidsmarkt.

Het nieuwe kabinet staat maandag op het bordes. De nieuwe minister van Onderwijs is Riannne Letschert, die als informateur de coalitieonderhandelingen tussen de partijleiders heeft begeleid.