Neurowetenschapper Karin Roelofs heeft een Spinozapremie gewonnen. Ze krijgt de wetenschapsprijs van anderhalf miljoen euro voor haar ‘uitmuntende, baanbrekende en inspirerende werk’.

Karin Roelofs doet al jaren onderzoek naar stress. Ze geldt volgens het juryrapport van NWO als “pionier in een vakgebied dat psychologie, hersenonderzoek en fysiologie samenbrengt”. De Nijmeegse neurowetenschapper “ontrafelt in haar werk de hersenprocessen die aan de basis liggen van menselijke stressreacties”.

Roelofs, die zowel bij het Donders Instituut als aan het Behavioural Science Institute werkt, verdiepte zich in de ‘freeze-reactie’ die kan optreden in een noodsituatie. Mensen bevriezen, waardoor het lijkt alsof ze helemaal niets doen. De hoogleraar toonde aan dat het echter gaat om een heel functionele reactie die mensen helpt om razendsnel informatie te verwerken. Op basis van hun afwegingen beslissen ze of ze moeten vechten, vluchten of afwachten.

Politieagenten

De inzichten die Roelofs en haar team opdeden, worden onder meer toegepast in de opleiding van politieagenten. Die laatsten leren door middel van een game hoe ze hun eigen hartslag kunnen verlagen en variabel maken zodat ze in een dreigende situatie scherp kunnen blijven.

“Roelofs heeft laten zien dat fundamentele wetenschap kan bijdragen aan een mentaal weerbaardere samenleving”

“De commissie kent aan haar de Spinozapremie toe omdat Roelofs dit jonge onderzoeksveld heeft helpen vormgeven en hiermee heeft laten zien dat fundamentele wetenschap kan bijdragen aan een mentaal weerbaardere samenleving”, staat te lezen in het juryrapport.

De neurowetenschapper zelf laat weten het een ‘waanzinnige, enorme eer’ te vinden. ‘Het is een erkenning voor de cognitieve neurowetenschap en voor het team waarmee ik werk’, zegt ze tegen Vox.

Medicijnen tegen kanker

Behalve Roelofs kreeg ook Hermen Overkleeft van de Universiteit Leiden een Spinozapremie voor fundamenteel onderzoek. Hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de chemische biologie en ontwikkelde innovatieve methodes om menselijke eiwitten effectief en zonder nadelige gevolgen te kunnen beïnvloeden. Dankzij zijn wetenschappelijk inzichten werd de ontwikkeling van medicijnen tegen onder meer kanker en zeldzame stofwisselings- en auto-immuunziekten mogelijk gemaakt.

De jaarlijkse Stevin-premies, waarbij de nadruk niet ligt op fundamenteel onderzoek maar op maatschappelijke impact, gaan naar psychiater Iris Sommer (RUG) en hoogleraar AI en samenleving Claes de Vreese (UvA).

Alle vier wetenschappers verdienen de premie volgens NWO wegens hun “uitmuntende, baanbrekende en inspirerende werk”.