Burgerwetenschap is een van de thema’s van de 2016-editie van filmfestival InScience. Maar wat is het? Een voorbeeld van Nijmeegs onderzoek dat stoelt op de ijver van duizenden vogelspotters.

Robert Kwak werkt bij Vogelbescherming Nederland en deed mee aan onderzoek van Hans de Kroon, hoogleraar Plantecologie aan de Radboud Universiteit. Dit onderzoek ging over de schadelijke gevolgen van een veelgebruikt landbouwgif, en zou er nooit zijn geweest zonder vogelspotters: hun massale waarnemingen – over steeds minder vogels in weidegebieden – brachten in 2014 de effecten van het gif aan het licht, met een mediastorm als gevolg.

Samenwerking
Kwak spreekt van een mooie wisselwerking: de enorme dataset van de vogeltellers in ruil voor onderzoeksresultaten die natuurbeschermers meer inzicht geven in stressfactoren binnen de vogelpopulatie. ‘Zo krijgen wij een beter idee hoe de vogels te beschermen. De wereld verandert immers steeds sneller en daarom willen we stressfactoren zo snel mogelijk ontdekken.’ Kwak zoekt heel bewust de wetenschappers op, wat voor hem extra gemakkelijk is omdat hij zelf bioloog is. ‘Minder dan 5 procent van het geld van de Natuurbescherming is bedoeld voor onderzoek, dus cofinanciering is noodzakelijk.’ Na het succesvolle onderzoek naar landbouwgif staat alweer een nieuwe samenwerking met de Radboud Universiteit op stapel, naar kwaliteit van leefomgeving in relatie tot overleving van vogelpopulaties.

Hoogleraar Hans de Kroon noemt de data van de Vogelbescherming onmisbaar voor zijn onderzoek. ‘Dit soort coalities zijn zeer gewenst, want ze leveren waardevolle gegevens op die op een andere wijze niet verkregen kunnen worden.’

Hoog kennisniveau
Een speciale afdeling van de Radboud Universiteit onderzoekt de relatie tussen wetenschap en samenleving. Wat zijn de voordelen van citizen science voor de wetenschap, en omgekeerd? Riyan van den Born van het Institute for Science, Innovation and Society: ‘Onderzoekers hebben vaak de tijd en middelen niet meer om grootschalig onderzoek te doen. Burgers zorgen voor meer data op meer locaties en kunnen metingen doen over langere periodes.’

De veelgehoorde kritiek dat ‘burgerwetenschap’ de kwaliteit van de resultaten vermindert, klopt volgens Van den Born niet. ‘Het ligt natuurlijk aan het onderwerp, maar meestal is het kennisniveau van de burgers ontzettend hoog. Daarbij compenseert de enorme hoeveelheid data de foutmarge.’ Met goede onderzoeksprotocollen zijn de meeste fouten bovendien te voorkomen, zegt Van den Born. Hij pleit voor citizen science als volwaardige vorm van samenwerking: ‘Burgers zijn geen datadrones die slechts materiaal aanleveren.’ Daarom moet het onderzoek investeren in terugkoppeling van resultaten. ‘Men doet mee aan een onderzoek om daar ook iets van te leren.’

Vertrouwen
Citizen science is in opkomst . Allerlei universiteiten doen er onderzoek naar. Ook kan de onderzoeksvorm hebben voor de beleidspraktijk. Zo werkt het Institute for Science, Innovation and Society momenteel samen met schippers en vissers, die metingen doen naar de effecten van een dam in de Waal tussen Tiel en Ophemert. Door burgers te betrekken bij een beslissing, kun je als beleidsmaker vertrouwen creëren en laten zien dat je begrip hebt voor hun positie. Van den Born: ‘Je wilt als beleidsmaker niet enkel mensen sussen, maar ook hun zorgen meenemen in een beslissing.’