Waren er vroeger niet veel meer neurodiverse wetenschappers? Dat vroeg columnist Adriaan Duiveman zich af bij een bijeenkomst over neurodiversiteit. ‘De “verstrooide professor” heeft nu een DSM-5-label.’

Vroeger liepen er eigenaardige academici rond. Dat vertellen mijn oudere collega’s me wanneer de bladeren vallen en het weer weemoedig stemt. Als ik hen moet geloven werd de wetenschap eens bevolkt door de meest zonderlinge, wereldvreemde types. Nostalgisch mijmeren ze over de onnavolgbare uitspraken en opmerkelijke acties van hun vakgenoten van weleer. Om daarna te verzuchten dat dat tegenwoordig niet meer kan. Tijdens een hoorcollege de waterflessen van studenten van de banken plukken en aan je mond zetten, dat moet je nu eens proberen?!

De rare, sociaal onaangepaste wetenschappers zijn grotendeels verdwenen, verzuchtte een Groningse historica eveneens tegen me. Encyclopedische kennis van de assyriologie of astrobiologie is namelijk niet meer genoeg voor een carrière in de ivoren toren. Academici moeten nu een vlotte babbel hebben, zichzelf kunnen verkopen en empathie tonen voor studenten. Eenzelfde weemoed hoorde ik bij een Leuvense collega. Op zijn eerste werkplek, vertelde hij me, hing nog een academisch fossiel rond. Een die geen oogcontact maakte en die, naar verluidt, de WC smoezelig achterliet. Maar ja, diegene wist wel álles over het Sumerisch spijkerschrift, of zoiets.

‘Eigenaardig’

Vroeger hadden we het over ‘eigenaardig’. Nu zijn er termen als ‘neurodivers’ of ‘neurodivergent’. Voor de zekerheid: ik zeg niet dat neurodiverse mensen raar, sociaal onaangepast of wereldvreemd zijn. En ik erken dat mensen net zo goed toiletaire smeerpoetsen zijn. Toch kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat er vroeger meer ruimte was voor ‘bijzondere mensen’, zowel onder medewerkers als onder studenten. De onvolprezen columniste en filosofe Josette Daemen merkte eens op dat de universiteit nu zo glad is als een Apple Store, zonder excentrieke franje.

‘De universiteit is nu expliciet inclusief, maar de organisatie is tegelijkertijd minder tolerant geworden voor bepaalde vormen van neurodivergentie’

Ik moest daaraan denken tijdens de Radboud Reflectssessie over neurodiversiteit vorige week. Het licht in de collegezaal was gedempt en de online aankondiging adviseerde deelnemers om oordopjes en zonnebril mee te nemen voor een ‘prikkelarmere’ ervaring. Orthopedagoog en FSW-decaan Evelyn Kroesbergen en filosoof Léon de Bruin spraken over de uitdagingen voor neurodivergente medewerkers en studenten. Kroesbergen betoogde dat de collega’s met kleine aanpassingen al enorm geholpen zouden zijn. Een aantal aanpassingen die ze noemde behoorden ooit tot de standaard secundaire arbeidsvoorwaarden. Mensen minder laten vergaderen, bijvoorbeeld, en ze een eigen kantoor geven.

‘Dat is inderdaad een interessante paradox,’ zegt filosoof De Bruin me desgevraagd na het programma. ‘De universiteit is nu expliciet inclusief, maar de organisatie is tegelijkertijd minder tolerant geworden voor bepaalde vormen van neurodivergentie.’ Hij somt de nieuwe uitdagingen op: ‘hogere werk- en studiedruk, meer overleg, intensievere samenwerking, digitalisering en standaardisering, en daarmee hogere eisen aan bepaalde cognitieve vermogens’.

Simpeler

Vroeger was het simpeler. Zo was een hoogleraar die zonder secretaresse zijn correspondentie niet beantwoordde en zonder echtgenote zijn colleges vergat, gewoon nog een ‘verstrooide professor’. Nu is diegene een manager met ADD, ADHD of ik weet niet welk label. Verstrooidheid heeft een DSM-5-definitie. De secretaresse is een Outlook Agenda die de professor met agressieve pingeltjes bij de les houdt. En laten we over al die nieuwerwetse Team Science niet eens beginnen.

De universiteit is nog altijd een rariteitenreservaat. Of, zoals Kroesbergen lachend bekende: ‘Ik kom die 68 procent zogenaamd neurotypische mensen zelden tegen als decaan.’ Dat verbaast me niks. Maar die neurodiverse wetenschappers van nu zijn een stuk minder gek dan vroeger.

Lees alle columns van Adriaan Duiveman