Weken, maanden, soms jaren zijn studenten bezig met hun scriptie. Eenmaal afgerond belandt het werk al snel in een stoffige la. In de rubriek Thesis Tales zetten we het onderzoek van studenten in de spotlights. In aflevering 9: Daan Slaats (24), afgestudeerd aan de master European Borders, Identity and Governance, deed onderzoek naar het naakte lichaam en postkoloniaal feminisme in Museum Arnhem.

Waar ging je thesis over?

‘Ik heb mijn onderzoeksstage bij Museum Arnhem gedaan. Tijdens mijn onderzoek waren ze daar de expositie Naakt dat Raakt aan het opzetten. Deze bevat alleen maar kunstwerken over het naakte lichaam, veelal taboedoorbrekend, feministisch en met een focus op de rol van social media. Daarnaast wilde het museum laten zien hoeveel verschillende perspectieven er op naakt zijn.  In de tentoonstelling zitten kunstwerken bij van vrouwen over de hele wereld – en ook lhbtiq’ers. Dit heb ik bekeken door een postkoloniaal feministische lens.’

Een postkoloniale feministische lens?

‘Veel kunstwerken in de expositie zijn gemaakt door kunstenaressen met een niet-westerse achtergrond. Ik heb onderzocht in hoeverre hun perspectieven op naakt vanuit hun eigen cultuur worden weergegeven. Ook heb ik gekeken naar hoe het museum los kan komen van koloniale denkbeelden.’

‘Westerse mensen kijken vaak met een westerse bril naar feminisme, bijvoorbeeld naar hoe vrouwenemancipatie eruit zou moeten zien, terwijl vrouwen uit een andere cultuur hier anders over  denken. In plaats van te verwachten dat deze vrouwen zich op dezelfde manier emanciperen als westerse vrouwen, wilde ik begrijpen hoe zij zich geëmancipeerd voelen vanuit hun eigen culturele normen en waarden. Ik heb dus geprobeerd vanuit hun blik naar de tentoonstelling te kijken.’

‘In het koloniale verleden zijn zwarte vrouwen heel erg geseksualiseerd en geobjectificeerd’

‘Een voorbeeld hiervan zag ik in mijn interview met Angèle Etoundi Essamba, een van oorsprong Kameroense kunstenares die alleen maar zwarte vrouwen fotografeert. In het koloniale verleden zijn zwarte vrouwen heel erg geseksualiseerd en geobjectificeerd. In haar werk wil ze juist de kracht in het lichaam van de zwarte vrouw laten zien.’

Hoe heb je het onderzoek aangepakt?

‘Mijn scriptie begon met een literatuuronderzoek over postkoloniaal feminisme, genderstudies en het taboe op het naakte lichaam. Aangezien Museum Arnhem diversiteit en inclusie belangrijk vindt, heb ik museummedewerkers geïnterviewd: hoe gaan zij hiermee om bij het opzetten van een expositie? En is de expositie wel echt dekoloniaal? Daarnaast heb ik drie kunstwerken uit de expositie geanalyseerd. Zo heb ik literatuur en praktijk naast elkaar gelegd.’

Wat heb je ontdekt?

‘Tijdens mijn literatuuronderzoek ondervond ik dat het kolonialisme een schadelijke invloed heeft gehad op hoe er in voormalige koloniën wordt gedacht over het lichaam en over gender. Kolonisatoren gebruikten naaktheid om ‘primitiviteit’ aan te duiden, bijvoorbeeld bij samenlevingen waarin mensen naakt rondliepen. Het taboe op het naakte lichaam werd gebruikt om hen neer te kunnen zetten als “inferieure ander”.’

‘Een voorbeeld hiervan is Saartjie Baartman, een Zuid-Afrikaanse Khoi-vrouw die in de negentiende eeuw werd ontvoerd naar Europa en daar in circussen werd tentoongesteld vanwege haar grote billen. Haar naakte lichaam werd gebruikt om haar als “de primitieve Afrikaan” en dus als minderwaardig neer te zetten.’

‘Ik wil niet ontkennen dat er in het Westen geen taboe is: vrouwen worden geseksualiseerd en hen wordt aangeleerd dat ze zich moeten schamen voor hun lichaam. Maar dat inferieure en primitieve beeld van het naakte lichaam zie je bij witte vrouwen niet. Door deze verschillende soorten taboe op naakt te bestempelen als universeel is er minder aandacht voor dekoloniale perspectieven.’

‘Tijdens interviews met de museummedewerkers kwam ik er namelijk achter dat zij het veel hebben over een soort universeel taboe op naaktheid. Maar in mijn onderzoek zag ik juist een verschillend taboe bij westerse en niet-westerse vrouwen. Ook vandaag de dag wordt er nog anders gekeken naar zwarte vrouwenlichamen: door racisme worden die nog steeds als minder gezien.’

Heeft Museum Arnhem die verschillende taboes goed weten te belichten?

‘In het museum ben ik erachter gekomen dat je, als een dekoloniaal perspectief wil in je expositie, je volledig moet wegstappen van een westers perspectief. Museum Arnhem heeft vooral veel niet-westerse perspectieven op het naakte lichaam toegevoegd aan de expositie, maar heeft deze niet centraal gesteld. Als je die kunstwerken inzet om het taboe te doorbreken waar wij in het westen heel erg mee leven, vind ik dat je de aandacht weghaalt van waar hun kunstwerken echt voor staan: namelijk het antikoloniale.’

Waarom koos je voor dit onderwerp? 

‘Tijdens mijn bachelor Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie heb ik mijn scriptieonderzoek gedaan in India over postkoloniaal feminisme. Dit vond ik zo leuk, dat ik hier in de master ook mee aan de slag wilde gaan. Hiervoor heb ik onder andere Museum Arnhem gemaild, en daar stelden ze voor om het onderzoek te doen over naakt in kunst. Zelf zou ik totaal niet op dit onderwerp zijn gekomen, en daarom vond ik het juist heel leuk.’

Wat zou je andere studenten die hun scriptie schrijven, mee willen geven?

‘Het belangrijkste is dat je een onderwerp kiest dat je echt heel interessant vindt. Een tip van een docent die ik heb gehad: als je moeite hebt met het kiezen van een onderwerp, kies dan iets waar je hart sneller van gaat kloppen, waar je je boos om kunt maken, waar je gewoon uren over kunt praten. Als je zin hebt om eraan te beginnen, heb je al een grote voorsprong.’

‘Mijn scriptiebegeleider had nog een goede tip voor als je er helemaal doorheen zit. Ken je die video’s waarin je eerst een close-up ziet van de aarde, die vervolgens wordt uitgezoomd waardoor je de aarde steeds kleiner ziet worden in de ruimte? Die verre kleine stip, zei ze, dat zijn jouw problemen. Het werkt heel relativerend.’