Sinterklaas bezorgde dit jaar duurzame chocola en steeds meer katoen in de grote warenhuizen heeft een bio-label. De verhuizer verhuist CO2-neutraal.  Duurzaamheid is een marketingding geworden. Maar we moeten de onderliggende onzekerheden goed analyseren voordat we correcte conclusies kunnen trekken, zegt milieukundige An De Schryver. Zij onderzocht wat de invloed is van het gekozen perspectief op de duurzaamheidbeoordeling van producten.  ‘Maak in elk geval duidelijk waar je van uitgaat.’ Ze promoveert 21 januari op het onderwerp aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Het is niet makkelijk om vast te stellen hoe duurzaam een bepaald product is. Want er speelt zóveel mee en hoe weeg je dat nu toch allemaal tegen elkaar af. Het gebruik van grondstoffen, grond, water, energie, giftige stoffen, de gevolgen voor het klimaat, de mens en de biodiversiteit. Bovendien wil je graag de duurzaamheid van begin tot eind van de levenscyclus van een product wegen: productie, gebruik, afval. Binnen de milieukunde zijn voor deze afwegingen modellen ontwikkeld om deze Life Cycle Assessments (LCA) te doen. In sommige landen zal LCA verplicht worden bij de introductie van nieuwe producten (Frankrijk bijvoorbeeld), elders laten bedrijven en instellingen vrijwillig hun producten en processen beoordelen, vaak uit marketingoogmerk.

 

Eco-labels zijn er in overvloed. Welke criteria zijn er gebruikt om de duurzaamheid te meten?

Modellenwerk
An De Schryver was LCA-consultant en gebruikte de bestaande modellen zelf om de milieu-impact van producten te analyseren en bedrijven advies te geven, tot ze besloot te gaan promoveren. Dat deed ze (razendsnel) bij milieukunde van het Institute for Water and Wetland Research van de Radboud Universiteit Nijmegen, een groep die bekend staat om zijn grondige visie op modelleren van milieueffecten. Toen ze zelf aan het modelleren sloeg ontdekte ze hoeveel subjectieve keuzes in zo’n model gaan. Wat  is het effect van die keuzes?

Om dat te testen gebruikte De Schryver een indeling in drie typen duurzaamheidsdenken om zo drie versies van het zelfde model te maken. Dat leverde een versie op waarin milieueffecten lokaal en kort worden meegewogen (20 jaar); een versie waarin alleen zekere factoren meetellen en een versie waarin het voorzorgsprincipe en een lange tijdsspanne (100 jaar) de instellingen bepalen.

‘Ik was verrast over de verschillen in uitkomsten. De strengste versie kan 300 tot 100.000 maal hogere waarden opleveren dan de lichtste. Dat is nogal wat. Als je producten op duurzaamheid vergelijkt, moet je dus heel goed weten hoe die duurzaamheid is bepaald. Bij voorkeur vergelijk je producten met hetzelfde model. Bovendien zie je nu duidelijk hoe sterk de invloed is van het perpectief op duurzaamheid. Hierdoor is het belangrijk bewust te zijn van de aannames en de robuustheid van de resultaten goed te analyseren voordat conclusies getrokken worden. Verder bestaat de kans dat bedrijven hier  hun voordeel mee kunnen doen.’

Tijd en gif
Twee factoren bleken een groot effect te hebben: de tijdshorizon en de aannames rond de toxiciteit van stoffen (met name metalen). ‘In een model dat effecten twintig jaar meeweegt maakt het veel minder uit of een stof snel of langzaam vervalt. Na twintig jaar stel je het effect toch op nul. Als je kijkt over honderd jaar maakt het ineens veel uit als de ene stof snel zijn giftigheid verliest, of zijn broeikaseffect, en de andere al die tijd giftig is.’

De Schryver paste de drie versies van haar model toe op zevenhonderd grondstoffen. Voor de meeste stoffen bleef de beoordeling  gelijk: het product dat volgens de lichtste toetsing het meest duurzaam was, was dat ook in de strengste versie. Maar ze vond ook voorbeelden waar de rangorde omkeerde. Whiteline chipboard (dun karton) is een betere keus als je rekening wilt houden met één generatie na je, golfkarton is beter als je naar een langere periode kijkt.

‘Dat heeft te maken met de fijnstofbelasting van golfkarton. Die is hoog, maar fijnstof is snel weer weg. Dat weegt dus op de korte termijn zwaar mee, maar minder op de lange termijn. Op de lange termijn weegt de CO2-belasting van whiteline chipboard zwaarder. Een ander voorbeeld, niet uit mijn proefschrift  maar wat ik wel heb doorgerekend is de vergelijking van type brandstof: hout of gas? Op korte termijn is gas beter dan hout. Hout stoken geeft veel fijn stof, wat dus weer op korte termijn zwaar telt. Kijk je naar de langere termijn, dan wint hout omdat de CO2-emissies van gasverbranding veel hoger zijn.’

Advies voor LCA-consultants
Co-promotor Mark Huijbregts, vers benoemd als hoogleraar Integrale milieuanalyse, is blij met het werk van De Schryver. ‘Dat geeft de ruimte om expliciet te maken dat er subjectieve keuzes in een model zitten. Laat zien welke dat zijn, dat verhoogt de waarde van het advies.’
‘In sommige LCA-software zit al de mogelijkheid om verschillende perspectieven door te rekenen. Analyseer effect van keuzes, als de keuzes de resultaten niet beinvloeden is er geen probleem, als ze dat wel doen: Geef beide uitkomsten,’ stelt An De Schryver voor.

An De Schryver (Jette, België, 1982) studeerde milieubiologie aan de Vrije universiteit van Brussel met een stage op Curaçao met de vissenecologen van de Radboud Universiteit. Na haar afstuderen werd ze in januari  2006 LCA-beoordelaar en onderzoeker bij PRé Consultants. In 2008 startte ze met een promotieonderzoek aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 2010 kreeg ze een postdoc positie aan het Swiss Federal Institute of Technology in Zurich.

Value choices in life cycle impact assessment. Promotie An De Schryver, 21 januari , 10:30 uur (Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica). Promotores: De heer prof. dr. ir. A.J. Hendriks. Copromotores: De heer dr. M.A.J. Huijbregts