Het idee dat Alzheimerpatiënten niets meer kunnen leren, kan bij het grofvuil. Het bewuste leren mag dan zijn verdwenen, het automatisch leren blijft nog lang intact. Dat blijkt uit onderzoek van neurowetenschappers Roy Kessels, Amy van Doormaal en Gabriele Janzen van het Donders Institute van de Radboud Universiteit Nijmegen. Zij onderzochten hoe mensen een route onthouden

Landmarks
Bij ruimtelijke oriëntatie en het herkennen van landmarks, objecten die bij belangrijke punten langs een route staan, worden in de hersenen juist  gebieden actief die bij Alzheimer-dementerenden minder goed werken. Hoogleraar neuropsychologie Roy Kessels dacht dan ook dat  Alzheimerpatiënten geen landmarks meer zouden opslaan of herkennen. Maar een proef die de onderzoekers samen opzetten, gaf hem ongelijk.

De weg (niet) kwijt
De onderzoekers leidden de Alzheimerpatiënten en gezonde proefpersonen rond in een virtueel museum, waarbij hen gevraagd werd op de route te letten. Op belangrijke oriëntatiepunten – landmarks – stonden voorwerpen, maar ook op andere plekken waren objecten te zien die ze hardop moesten noemen en proberen te onthouden.  Een deel van die voorwerpen was speelgoed.

Basaal geheugensysteem
De Alzheimerpatiënten onthielden de landmarks helemaal niet goed als ze bewust op speelgoed moesten letten. Maar als ze zonder deze extra opdracht door het virtuele gebouw moesten dwalen,  onthielden ze de voorwerpen op de oriëntatiepunten juist heel goed.
Hoogleraar neuropsychologie Kessels:  ‘Het vermogen om de ankerpunten op de route te herkennen was bij deze Alzheimerpatiënten nog intact. Kennelijk is het onthouden van je route een heel basaal geheugensysteem, dat in tact blijft ook al zijn de hersengebieden voor bewust leren en onthouden aangetast. Dat ze toch verdwalen lijkt meer te maken te hebben met feit dat ze bij een dagelijkse route op veel dingen tegelijk moet letten.’

Onbewust leren
Het onderzoek laat zien dat mensen met Alzheimerdementie nog altijd automatisch en onbewust dingen kunnen leren. Dat biedt aanknopingspunten voor therapie, zegt Kessels die ook verbonden is aan het Alzheimercentrum van het UMC St Radboud. ‘We moeten kijken hoe we zo goed mogelijk dingen kunnen aanleren. De instructie moet foutloos zijn. Het probleem van automatisch leren is dat het inflexibel is. Als je iets fout aanleert is dat nauwelijks meer te corrigeren.’

Het onderzoek van Kessels, Van Doormaal en Janzen is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PLoS ONE van 4 april 2011.

Boek voor mantelzorgers
Op 12 mei verschijnt een boek voor mantelzorgers over leren en Alzheimer. Roy Kessels is een van de auteurs. Meer informatie op: Opnieuw geleerd oud gedaan
/Iris Roggema/Bets Berntsen