In Egypte deed Vivienne Matthies-Boon onderzoek naar trauma’s van burgers veroorzaakt door politieke onderdrukking en geweld. De komende drie jaar gebruikt de politicoloog van de UvA die ervaringen als bijzonder hoogleraar in Nijmegen. Matthies-Boon toonde zich een geëngageerd academicus: zo zette ze onder meer een campagne op om een van haar Egyptische oud-studenten vrij te krijgen.

Als onderzoeker trok Vivienne Matthies-Boon, die ook verbonden is aan de Universiteit van Amsterdam, meermaals naar Jordanië, Tunesië en Egypte. In Egypte tekende ze de levensverhalen op van veertig activisten die in aanraking kwamen met de dood, bijvoorbeeld omdat ze gemarteld of verkracht werden door het Egyptische leger. Het boek waarin Matthies-Boon deze verhalen optekende, verschijnt in het najaar.

Tijdens het optekenen van deze levensverhalen kwam de bijzonder hoogleraar zelf in een conflictzone terecht. Helikopters van het Egyptische leger beschoten in 2013 de wijk in Caïro waar ze verbleef, omdat mensen aan het demonstreren waren. ‘Op zo’n moment ben je echt hulpeloos: je kan helemaal niets doen en niemand helpen’, zegt Matthies-Boon. ‘Ik zag mensen op de meest gruwelijke manieren overlijden. Dat heeft een diepe indruk op me gemaakt.’

Filosofische lens

Deze ervaringen van onrechtvaardigheid neemt Matthies-Boon mee naar de Nijmeegse Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen, waar ze de komende drie jaar aan de slag gaat als bijzonder hoogleraar Humanisme, Europa en Mondiale Rechtvaardigheid. ‘Ik wil sociaal-politieke gebeurtenissen en de levenservaringen van mensen met elkaar verbinden. Wat zegt het geweld onder president Abdul Fattah al-Sisi in Egypte bijvoorbeeld over mondiale rechtvaardigheid en over ons idee van de humanistische waarden van de mens? En hoe ervaren burgers dit?’

Toch zullen de colleges van Matthies-Boon niet alleen over haar ervaringen in Egypte gaan, maar ook over de sociaal-politieke filosofie an sich. ‘Ik wil studenten in de eerste plaats een filosofische lens aanbieden’, zegt de bijzonder hoogleraar. ‘Voor mij is philosophy as a lived practice erg belangrijk. Ik wil studenten de ruimte geven om te reflecteren op hun eigen ervaringen. Er valt veel meer te leren over de wereld dan alleen het kleine stukje dat ik ken, en we leren vooral ook van elkaar.’

Kritische zelfreflectie

In 2019 kwam Matthies-Boon opnieuw in aanraking met een duistere kant van het Egyptische regime, toen een Egyptische oud-student van haar werd opgepakt, opgesloten en gemarteld. Samen met Amnesty International startte ze de campagne Free Rami Sidky, die uiteindelijk tot zijn vrijlating leidde.

De actie had ook gevolgen voor het onderzoek van Matthies-Boon: ze kan niet meer naar Egypte voor onderzoek, zonder het risico opgepakt te worden. Maar dat vindt de bijzonder hoogleraar niet erg. ‘Op bepaalde momenten in je leven moet je opstaan voor de rechten van de ander’, zegt ze.

Matthies-Boon meent dat academici altijd aan kritische zelfreflectie moeten doen, omdat ze anders het risico lopen een eenzijdig pad te bewandelen. ‘Activisme en academische reflectie versterken elkaar’, zegt ze. ‘Activisme zorgt ervoor dat de blinde vlekken in de sociale en politieke filosofie belicht worden. Sociale en politieke filosofie leiden ertoe dat actie berust op een diepe en veelzijdige analyse van de onderliggende sociale en politieke problematiek. Activisme en wetenschap zijn dus complementair en vormen een soort van checks and balances-systeem.’