Vergeten grensconflicten, geopolitieke postzegels en een quiz over maffe micronaties. Het zijn maar enkele onderwerpen die komende dinsdag aan bod komen in Van de Kaart, een theaterjournalistieke voorstelling in LUX. ‘Veel gebeurtenissen in het wereldnieuws zijn te herleiden tot verkeerd gelegde grenzen.’

Stel je voor: je thuisland verdwijnt plots van de wereldkaart. Van de ene op de andere dag wordt het overgrote deel van de burgers vluchteling, terwijl de wereld alweer verder kijkt.

Het overkwam de burgers van Nagorno-Karabach, tot september 2023 een niet-erkende staat in Azerbeidzjan. ‘Tienduizend mensen zagen hun thuisland in één klap verdampen, opgeslokt door Azerbeidzjan’, zegt Suzanne Hendriks, een van de leden van collectief De Facto, dat morgen (dinsdag) een theaterjournalistieke avond houdt in LUX.

‘Hoewel de regio niet meer in het nieuws is, woekert de geschiedenis nog steeds voort’, aldus Hendriks. ‘Journalist Jorie Horsthuis, een van onze oprichters, is er vaker geweest en vertelt in de voorstellingen over haar ervaringen met vergeten conflicten.’

Gletsjer

De theatermakers van De Facto delen een fascinatie voor grenzen. ‘Als je vanuit de ruimte kijkt, dan zijn ze er niet’, zegt Hendriks. ‘Wij hebben zelf grenzen gemaakt. Ze bepalen heel veel van ons bestaan en ons denken. Veel gebeurtenissen in het wereldnieuws zijn te herleiden tot verkeerd gelegde grenzen, die ooit met bepaalde beloftes of verkeerde verwachtingen zijn getrokken. Ik weet niet of er één grens is die goed ligt.’

Bovendien liggen natuurlijke grenzen zoals rivieren, bergketens of woestijnen niet voor altijd vast, zegt Hendriks. ‘Wegens klimaatverandering zijn verschillende grenzen aan het verschuiven. Tussen Italië en Zwitserland moest de grens bijvoorbeeld worden aangepast, omdat die over een smeltende gletsjer liep. Als de piek van de gletsjer verschuift, wint één land terrein. Zoiets kan ook in Nederland gebeuren: als de zeespiegel stijgt, dan komen internationale wateren meer landinwaarts te liggen.’

Lijnen trekken

Volgens Hendriks draait de hele avond om zelf lijnen trekken, je verbeelding de vrije loop laten en de wereld naar je hand zetten. ‘Van zwaar wereldnieuws tot wonderlijke weetjes en alles daar tussenin.’

Hoogleraar Sociale Geografie Henk van Houtum houdt een minicollege onder andere over hoe de projectie van de wereldkaart het denken bepaalt. Hendriks: ‘Nijmegenaren en mensen uit het oosten van het land – zelf ben ik afkomstig uit Gennep – groeien bijvoorbeeld op het met het idee dat ze decentraal wonen, ver van het westen en van Den Haag. Hoewel Duitsland amper zes kilometer verderop ligt, zijn we daar minder op gericht. Terwijl we toch veel delen met mensen aan de andere kant van de grens.’

Geografische rariteiten

Ook andere wereldse conflicten komen aan bod. Aan de hand van liederen van harpiste Jareach Gilula wordt de oorlog in het Midden-Oosten behandeld. ‘Zij maakt muziek die Israëlisch en Arabisch is. Daarover gaan we met haar in gesprek.’

Bezoekers hoeven tijdens de avond echter geen geopolitieke analyses over hoe het verdergaat in Iran of Oekraïne te verwachten. ‘Zie het eerder als een avond waarin we het publiek proberen mee te nemen in verwondering, verbazing en verbijstering en waar het lijkt alsof je wat hebt bijgeleerd zonder dat je ervoor hoefde te studeren’, aldus Hendriks.

Vormgever Floor Koomen vertelt over geopolitieke postzegels en aan het einde van de avond presenteert Hendriks zelf een quiz. ‘Hierin kan van alles langskomen, van geografische rariteiten zoals eilanden-tot-de-derde macht of het land dat Israëlische illusionist Uri Geller oprichtte, waarvoor hij ook een vlag en een volkslied maakte. En er is een prijs te winnen, uit een niet-erkend land of een obscure micronatie.’

Meer info en tickets via deze link.