Dat je voor een gratis SOA-test bij de GGD moet zijn, dat weten veel Nijmeegse studenten wel, dat ze er ook terecht kunnen met vragen over hun seksualiteit is minder bekend. Jongeren kunnen een afspraak maken voor het gratis Sense-spreekuur, waar een GGD-arts of verpleegkundige de tijd neemt om vragen te beantwoorden over seks, relaties, soa’s en anticonceptie.

‘Jaarlijks komen er zo’n 2600 jongeren voor een SOA-consult en 275 jongeren, het merendeel meiden, maken een afspraak voor het Nijmeegse Sense-spreekuur’, vertelt Colette van Bokhoven arts Seksuele Gezondheid bbij GGD Gelderland-Zuid in een van de vele spreekkamers in het vorig jaar opgeleverde GGD-gebouw aan de Professor Bellefroidstraat. Het nieuwe pand staat, net als het oude gebouw dat nu wordt omgebouwd naar studentenwoningen, aan de rand van de HAN- en Radboudcampus, vlakbij station Heyendaal.

Misschien dat die nabijheid de reden is dat vooral studenten een afspraak maken voor het spreekuur. ‘‘Praktisch opgeleide jongeren proberen we ook te benaderen, maar studenten weten de weg beter te vinden in de zorg’, aldus Van Bokhoven.

Het Sense-spreekuur wordt al ruim zestien jaar gehouden en moet vooral een veilige plek zijn waar jongeren met hun meest intieme vragen terecht kunnen, vertelt de GGD-arts. ‘Een plek waar je kunt zeggen wat je ergens anders misschien niet durft bespreken, dat is eigenlijk altijd de gedachte geweest. Laagdrempelige toegang, gratis en anoniem als je wil.’

Met welke vragen komen jongeren zoal naar jullie toe?

‘Consent en grensoverschrijdend gedrag zijn onderwerpen waar het tegenwoordig heel veel over gaat en dat zien wij ook in onze spreekkamers terug. Jongeren zijn bezig met het ontdekken van hun seksualiteit en dan zijn er achteraf soms momenten waarop ze denken, dat was toch niet zo fijn of dat had ik anders moeten aanpakken. “Volgens mij ben ik over iemands grens heen gegaan en ik voel me daar heel vervelend onder”, horen wij bijvoorbeeld regelmatig.’

‘Er komen ook veel seksuele klachten voorbij. Pijn bij het vrijen is iets wat veel meiden ervaren en bij jongens horen we juist vaak over erectieproblemen of te vroeg klaarkomen. En zorgen over het lijf: “Is dit nou normaal hoe ik eruitzie?” of “Ik ben niet tevreden met hoe ik eruit zie” en ook vragen over anticonceptie en SOA’s.’

Hoe helpen jullie de jongeren vervolgens verder?

‘Bij meiden met pijnklachten vragen we door: hoe verloopt de seks eigenlijk? Wanneer krijg je pijn? Is dat altijd en bij iedereen? En vervolgens: ben je wel opgewonden genoeg? Heb je echt zin om te doen wat je doet, of ga je eigenlijk stiekem over je grenzen heen? Want over de grens gaan is een heel ingewikkeld begrip. Er wordt vaak gedacht aan geweld en agressie, maar dat hoeft helemaal niet. Het kan ook zijn dat je dingen doet waar je eigenlijk niet aan toe bent. Of op dat moment nog niet aan toe bent.’

‘Heb je echt zin om te doen wat je doet, of ga je eigenlijk stiekem over je grenzen heen?’

‘Wat we zeker onder studenten heel vaak zien zijn meiden die veel controle uitoefenen over hun hele leven. Dat is misschien ook waarom ze zover gekomen zijn op studiegebied, maar bij seksualiteit moet je die controle kunnen loslaten. Dan pas kun je echt ontspannen en plezier beleven. En daar zit heel vaak het probleem bij pijnklachten. Juist bij studenten is het soms lastig om dat hoofd helemaal stop te zetten.’

Herken je dat ook bij de jonge mannen?

‘Problemen rondom snel klaarkomen hebben allereerst vaak te maken met prestatiedruk, het goed willen doen. Die jongens zien op sociale media en in porno dat mannen het uren kunnen volhouden. Dat beeld proberen we te normaliseren, want gemiddeld komt een man al klaar na 5 a 6 minuten.’

‘Er zijn ook jongens die binnen een minuut klaarkomen. Dat is vervelend, want ze willen meer en langer plezier hebben met hun partner. Met hen bespreken we dat er meer is dan alleen penetratie, want vaak is de focus daar wel erg op gericht. Je kan iemand ook op een andere manier plezier laten beleven is onze boodschap. Maar ook hier geldt, op het moment dat je in je hoofd gaat zitten en denkt “oh jee, het zal wel weer heel snel gaan”, dan gaat het ook zo. De koppeling tussen hoofd en wat er daadwerkelijk gebeurt in je lijf is gewoon heel sterk.’

Van Bokhoven werkt al dertien jaar voor het Sense-spreekuur in Gelderland-Zuid, daarvoor deed ze vergelijkbaar werk bij de Rutgerstichting in Arnhem. In al die jaren is er wel het een en ander veranderd: ‘Vroeger was de voorlichting vanuit de GGD erg gericht op ‘ellende vorkomen’, zoals ongewenste zwangerschappen of SOA’s, tegenwoordig gaat seksuele gezondheid ook veel over plezier beleven aan seks, je eigen en andermans wensen en grenzen leren kennen en respecteren. Maar wat we de afgelopen jaren ook steeds meer zien is kritiek op het gebruik van hormonale anticonceptie.’

‘Jongeren nemen soms een beslissing op basis van foutieve informatie’

De GGD-arts doelt daarmee op de trend dat veel jongeren geen pil of hormoonspiraal meer willen gebruiken, terwijl daar decennialang vrijwel nooit vragen over werden gesteld. ‘We zijn er als zorgprofessionals natuurlijk niet tegen als iemand geen hormonen wil gebruiken. Als dat beter bij jouw levensfase past of je hebt erge bijwerkingen, want die zijn er, dan is dat een prima beslissing. Maar er is veel desinformatie, vooral op social media, dat je er onvruchtbaar van wordt of dat het niet ‘natuurlijk’ is. Daardoor nemen jongeren soms een beslissing op basis van foutieve informatie. Misschien was er vroeger niet genoeg aandacht voor de nare kanten van hormonen en is dit een tegenreactie. Die discussie is goed, maar wel met de juiste informatie.’

Een paar jaar geleden schreef Vox over onderzoek waaruit bleek dat jongeren minder vaak een condoom gebruiken heeft die trend zich voortgezet?

‘Ja, is nog steeds zo. We zien landelijk een verminderd condoomverbruik onder alle leeftijdsgroepen. Specifiek bij jongeren zien we bovendien een terugloop in het aantal SOA-consulten. We denken dat dit deels komt omdat het chlamydia-testbeleid is veranderd, we testen sinds vorig jaar alleen op chlamydia als mensen klachten hebben. Daarnaast is er een groter online test-aanbod. Zo’n zelftest kan prima zijn, maar er zijn ook heel veel online aanbieders of testen die niet betrouwbaar zijn. Maar die combinatie is zorgelijk: minder condooms en minder testen.’

Want wat kunnen de gevolgen zijn?

‘We zien nu bijvoorbeeld een toename van de gonorroe bij heterojongeren. Eerder zag je die seksueel overdraagbare aandoening vooral onder homomannen. Het lastige van gonorroe is dat die steeds ingewikkelder te behandelen is met antibiotica vanwege resistentie. Dat is wel een zorg onder professionals.’