Om boekhoudschandalen te voorkomen, moeten financieel managers en accountants zich aan steeds meer regels houden. Maar dat helpt niks, constateert econoom Ferdy van Beest. Wie creatief wil boekhouden, vindt altijd wel ruimte. Van Beest promoveert op 6 april aan de Radboud Universiteit.

Elke beursgenoteerde onderneming in Nederland moet voor haar financiële verslaglegging voldoen aan internationale standaarden. En die zijn naar aanleiding van boekhoudschandalen zoals die rondom Ahold, Enron en Parmalat, de afgelopen jaren flink aangescherpt. Maar helpt dat, meer regels?

Principes of regels
Als het gaat om financiële verslaglegging, zijn er in de praktijk twee keuzes:  je werkt vanuit principes, algemene uitgangspunten (principles-based), of vanuit strikte regels (rules-based). Ferdy van Beest: ‘In Nederland zijn er meer aanhangers van het principles-based model. In de Verenigde Staten zijn de financiële managers van bedrijven (CFO’s), maar ook accountants die de controle uitvoeren, gewend om rules-based te werken.’
Een groot deel van de standaardbepalers komt uit Amerika. En dat is te merken: de belangrijkste internationale standaarden schuiven steeds meer richting ‘meer regels’.

Klooien
Van Beest onderzocht de invloed van de twee modellen. Zijn conclusie: het maakt weinig uit of je principles-based of rules-based werkt. In beide gevallen zijn er mogelijkheden om creatief tot zeer creatief te boekhouden. ‘Bij principles-based is de jaarrekening gebaseerd op  de fundamenten van de financiële verslaggeving, zonder al te veel toelichting. Dat kan tot gevolg hebben dat de controlerende accountant vragen heeft aan de financieel manager, die daar dan wel of geen goed antwoord op heeft. Werkt een organisatie  rules based, dan lijkt de verslaglegging waterdicht, maar  de praktijk laat zien dat ook dan de werkelijkheid kan worden aangepast aan de regels.’
Als onderdeel van zijn onderzoek interviewde Van Beest zes Nederlandse CFO’s van grote, internationaal opererende bedrijven. Ook zij waren van mening dat meer regels boekhoudfraude niet kunnen voorkomen. Zoals een van de CFO’s puntig samenvatte: ‘als je wilt klooien, kun je altijd klooien’. / Anja van Kessel