Campbells raadsel

26 aug 2019

De wet van Campbell stelt dat ‘hoe meer je een kwantitatieve indicator gebruikt voor beslissingen over mensen, hoe meer die indicator zal worden gecorrumpeerd en zal leiden tot een misvorming van de sociale praktijken waarvoor de indicator was bedoeld.’ Ofwel: hoe meer je mensen afrekent op cijfermatige maatstaven, hoe meer ze hun best zullen doen om de cijfers op te poetsen, zelfs ten koste van wat ze eigenlijk moesten doen.

Dankzij koppig geloof in ‘objectieve maatstaven’ zie je Campbells wet vaak in actie, vooral bij ingewikkeld professioneel werk dat zich niet makkelijk laat reduceren tot een handvol kerncijfers. Bijvoorbeeld: als je politieagenten beoordeelt op hoeveel boetes ze uitschrijven, dan gaan ze al gauw lullige bonnen uitdelen voor makkelijk vast te stellen, maar triviale overtredingen. Als je zorgverleners hard gaat afrekenen op aantallen genezen patiënten, dan loop je het risico dat ze complexe aandoeningen gaan afwentelen. Hoe meer je de carrière van wetenschappers afhankelijk maakt van aantallen publicaties, hoe groter de verleiding om snel artikelen te schrijven waar niet noodzakelijk veel nieuws in staat. En als je studenten een goedverdienende baan belooft op basis van afgerekende studiepunten, dan krijg je ons huidige hoger onderwijs: aan het eind telt niet wat je hebt geleerd, maar wat je hebt gescoord.

Campbells wet lijkt een grappig aforisme, net zoals de wet van Murphy of de wet van Godwin, maar stelt wel een belangrijk patroon vast. Indicatoren werken in theorie als ze onlosmakelijk en onvervalsbaar verbonden zijn met het gedrag dat je wil meten, maar mensen zijn nu eenmaal inventief en al helemaal als de consequenties groot zijn. Donald T. Campbell was dan ook niet van de minsten: hij was een van de belangrijkste methodologen uit de sociale wetenschappen en zijn principes werken nog steeds door in hedendaagse handboeken.

En dan nu het raadsel: Campbell formuleerde zijn wet in 1973, bijna een halve eeuw geleden. Sinds die tijd zijn ‘key performance indicators’, kwantitatieve beleidsdoelstellingen, of cijfermatige evaluatiescores pas echt losgebarsten, van zorg, rechtspraak, onderwijs, tot natuurbeheer – terwijl we weten dat die praktijken er gevaarlijk krom van trekken. Waarom blijven we, ondanks Campbell, stug suggereren dat we professioneel werk kwantitatief kunnen afrekenen zonder dat er rare dingen gebeuren?

2 reacties

  1. J.P. schreef op 27 augustus 2019 om 15:04

    Omdat men op de universiteit dondersgoed weet dat zij de kwaliteit van weleer allang niet meer kunnen waarborgen en daarmee illusies erg aanlokkelijk worden. De rector heeft zich weleens laten ontvallen dat de RU niet onderdoet voor universiteiten als Oxford en Harvard, maar waarschijnlijk baseert hij dergelijke uitspraken op bovengenoemde ‘key performance indicators’. Mocht er daadwerkelijk enige waarheid in zijn woorden schuil gaan, dan ligt dat eerder aan de teloorgang van die andere instituten dan aan de meetbare prestaties van de RU zelf.

  2. Stijn schreef op 27 augustus 2019 om 18:08

    Ik ben het met bovenstaande eens dat we veel te veel bezig zijn met cijfertjes geven aan je docenten. In de cursusevaluaties zagen we dat de afgelopen tijd bijvoorbeeld op – nota bene – de Faculteit der Sociale Wetenschappen. Daar wordt met een nieuw kwaliteitszorgsysteem vrijwel alleen nog gekeken naar cijfermatige indicatoren die bovendien vooral betrekking hebben op randzaken en faciliteiten: “Waren de leerdoelen helder?”

    Maar bij mijn weten is er geen enkele wet die voorschrijft hoe cursusevaluaties horen te geschieden. Als ik het goed heb kunnen studenten en docenten op deze universiteit vrij makkelijk zelf beslissen over de vormgeving van kwaliteitszorg. Dus waar wachten we op? Met zo veel slimme wetenschappers en ijverige studenten kunnen we toch zeker wel een degelijk kwalitatief systeem vormgeven?

    Ik vraag mij af wat ons daarin belet. Zijn de docenten in opleidingscommissies niet gedreven genoeg, en moeten er daarvoor maar eens verkiezingen worden ingesteld? Of loopt het stuk bij gebrek aan verbeeldingskracht, en zouden we over dit onderwerp eens een symposium moeten organiseren?

Geef een reactie

Vox Magazine

Het onafhankelijke magazine van de Radboud Universiteit

lees de laatste Vox online!

Vox Update

Een dagelijkse of wekelijkse nieuwsbrief met onze artikelen in je mailbox!

Wekelijks
Nederlands