Regels voor natuurbescherming zijn sterk gebaseerd op ideeën over de intrinsieke waarde van natuur. Kennelijk overtuigt dat niet langer – de Nederlandse regering zet een forse streep door het bestaande natuurbeleid. Er zijn ook andere redenen om natuur te beschermen, en die worden in het debat te weinig gehoord. Honderd natuur- en milieufilosofen van verschillende richtingen – en van verschillende continenten – ontmoeten elkaar volgende week op uitnodiging van de Radboud Universiteit in de natuur rond Berg en Dal. Voor een vruchtbare discussie.

Radboud-milieufilosofen Martin Drenthen en Jozef Keulartz zijn van 14 tot 17 juni gastheer van honderd filosofen. Nu het jaarcongres van milieuethici en –filosofen voor het eerst in Europa gehouden wordt, is het meteen groter dan ooit. Een grote hoeveelheid aan onderwerpen staat op het programma: natuurherstel, natuur in de stad, herintroductie van wolven, wildernis, cultuurlandschap, biodiversiteit, water, klimaat, et cetera. Het congres vindt plaats in het prachtige historische cultuurlandschap bij Berg en Dal, dichtbij  een van de grootste wildernis-herstelprojecten in Nederland: de Millingerwaard en de Gelderse poort. Filosoferen over de waarde en betekenis van natuur en milieu is een sterk door Amerika gedomineerde aangelegenheid. Op dit congres staat uitwisseling met de Europese denktraditie centraal. Dat zal ongetwijfeld nieuwe argumenten opleveren om de huidige afbraak van het natuurbeleid te stoppen. 

We maakten een voorselectie van mogelijke invalshoeken en onderwerpen:

Luisteren naar filosofen
Het congres biedt 21 sessies met uiteenlopende onderwerpen. De sessies zijn toegankelijk voor aangemelde journalisten. Bijvoorbeeld:

• Grote landaankopen in ontwikkelingslanden. Hier komen zowel aankopen voor biobrandstoffen als voor natuurbescherming aan de orde
• De esthetiek van de omgeving. In hoeverre is schoonheid een argument (bijvoorbeeld om windmolens te weigeren) en wat is schoonheid eigenlijk?
• Rechtvaardigheid van internationaal natuurbeleid.
• Wildernis en cultuurlandschap. Kunnen we de onvoorspelbaarheid van wildernis wel aan? En hoe moet het met de wolf?

Het hele programma is te vinden op de website van het congres. Alle papers van het congres zijn van te voren beschikbaar. Vraag Martin Drenthen om de papers over het onderwerp dat je interesse heeft!

Praten met filosofen
Het programma biedt voldoende ruimte om gesprekken te plannen. Bijvoorbeeld:

• Historisch verhaal maken over veertig jaar milieubeweging/filosofie? De inmiddels hoogbejaarde ‘uitvinder’ van de milieufilosofie Holmes Rolston III is als bezoeker aanwezig
• Klimaatverandering staat volop in de belangstelling. Maar wat zijn de ethische vragen erbij? En wat betekent het voor natuurbehoud en hoe verdelen we op een eerlijke manier de lasten?
• Natuurbehoud/beheer lijkt soms een zaak te zijn die door het westen wordt opgedrongen aan armere landen met nog  ongerepte natuur. Op het congres spreken verschillende filosofen uit opkomende economieën, bijvoorbeeld, Narayan Dessai (India), Lilin Yu (China), Maria Korusiewicz (Polen), Samuel Awuah-Nyamekye (Ghana)
• Op het congres  beleeft de documentaire The New Frontier. Sustainable Ranching in the American West zijn Europese première. Een van de maaksters: Irene Klaver gaat achteraf met Frans Vera in discussie.  (donderdag 16 juni, 17:30)

Wandelen met filosofen

• Excursie naar de Millingerwaard, een project om het door mensen gedomineerde landschap te laten verwilderen.
• Excursie naar Vereniging Nederlands Cultuurlandschap.

Beide excursies zijn op woensdagmiddag 15 juni én donderdagmiddag 16 juni.

Old World/New World
Milieuhistoricus Marcus Hall (Universiteit Zurich) zal in de openingslezing op dinsdagavond 14 juni ingaan op verschillen in natuurbescherming tussen Amerika en Europa (‘The transatlantic history of ecological restoration’), filosoof Brian Schroeder (Rochester Institute of Technology, en voorzitter van de International Association for Environmental Philosophy) bespreekt de verschillen vanuit een breder filosofisch perspectief (‘Old World and New World Perspectives in Environmental Philosophy’).

Martin Drenthen, filosoof van het Institute for Science, Innovation and Society (ISIS) van de Radboud Universiteit licht toe: ‘De Angelsaksische analytisch-filosofische stroming is sterk dominant binnen de wereld van de milieufilosofie. Ze denkt vooral na over de betekenis van begrippen en geeft logische analyses van onderliggende gedachtegangen. Zo werd het milieuethische debat lange tijd gedomineerd door de idee dat de natuur behalve instrumentele waarde ook een intrinsieke waarde heeft. Dat zien we terug in de Europese regels voor de bescherming van natuur – bijvoorbeeld bescherming van biodiversiteit.

De andere benadering, de continentale genoemd, benadert het denken over de betekenis van de natuur vanuit de brede context van cultuurgeschiedenis. Wat betekent natuur voor wie wij zijn, wat is de verhouding tussen cultuur en natuur, hoe zijn wij met de natuur verbonden? In deze conferentie proberen we beide werelden met elkaar te verbinden.’

De nieuwe en de oude wereld kunnen ook nog op een andere manier van elkaar leren, vindt Jozef Keulartz, als bijzonder hoogleraar Duurzaamheid en Levensbeschouwing eveneens verbonden aan Institute for Science, Innovation and Society van de Radboud Universiteit.
‘In Amerika dringt het langzamerhand door dat er een accentverschuiving nodig is,vanwege grootschalige veranderingen zoals klimaat verandering, verlies van biodiversiteit, invasie van exotische soorten, versnippering van het landschap. Van passieve bescherming  – wildparken in stand houden – naar actieve interventie, zoals in Europa.

In Europa is het besef doorgedrongen dat er weer ruimte moet ontstaan voor natuurlijke processen; denk maar aan het overheidsprogramma ‘Ruimte voor de rivier’, de Millingerwaard of de Oostvaardersplassen. Op dit punt kan Europa van Amerika leren. Dit punt is natuurlijk op dit moment actueel. Het nieuwe kabinet dreigt dit beleid om zeep te helpen – dat wil af van de elite-natuur en terug naar de boeren-natuur. Deze actualiteit zal ook zeker op het congres ter sprake komen.’