De ICT-voorzieningen van de Radboud Universiteit moeten minder afhankelijk worden van big tech. Dat doel is opgenomen in de nieuwe i-strategie van de Radboud Universiteit. Een concrete deadline stelt de universiteit zich niet. ‘Maar we gaan het wel doen’, zegt divisiedirecteur Information & Library Services (ILS) Charo Narvaez.

We mogen zeker van een koersverandering spreken, zegt Charo Narvaez in haar kamer in het Elinor Ostromgebouw. Voor het eerst heeft de universiteit zich tot doel gesteld om los te komen van big tech: bedrijven die commerciële belangen belangrijker vinden dan publieke waarden. Dat staat ook in de nieuwe i-strategie, die binnenkort wordt gepubliceerd. ‘We zeggen niet op voorhand dat we niet meer willen samenwerken met big tech, maar wel dat we zelf de regie pakken’, zegt Narvaez. ‘Dat vind ik meer empowering.’

Op verschillende kerngebieden wil de universiteit digitaal soeverein worden, aldus Narvaez. ‘Ten eerste willen we controle hebben over onze data. Wie heeft er toegang en wat kunnen ze ermee doen? We willen zo min mogelijk afhankelijk zijn van Amerikaanse en Chinese bedrijven. We hebben het vaak over Microsoft, maar we zitten op meer punten vast. De software van Osiris is ook big tech.’

Het plan om digitaal onafhankelijk te worden bestaat uit drie delen, zegt Narvaez. ‘Ten eerste willen we risico’s identificeren van onze digitale afhankelijkheid en onderzoeken welke maatregelen we kunnen en willen nemen. Vervolgens maken we een digitale roadmap voor de komende paar jaar waarin we stapsgewijs een aantal onderdelen van ons ICT-landschap vervangen. Tot slot willen we enkele langjarige maatregelen nemen.’

Digitaal noodpakket

De eerste stappen naar een digitale autonome toekomst heeft de universiteit al genomen. ‘Een back-up van alle data in Microsoft365  wordt op de campus opgeslagen, dus niet alleen in de datacenters van Microsoft.’

Ook wil de universiteit op korte termijn werk maken van een digitaal noodpakket, naar analogie van het advies van de overheid aan burgers om een noodpakket in huis te halen waarmee ze zichzelf 72 uur kunnen redden. ‘Denk bijvoorbeeld aan een situatie waarbij je niet meer bij de mailvoorziening van de Radboud Universiteit kunt. Hoe bereiken we elkaar dan en hoe weet ik, als jij op een andere manier contact met mij opneemt, dat jij bent wie je zegt dat je bent? Over dat soort vragen denken we na.’

Daarnaast start de Radboud Universiteit, in navolging van enkele andere universiteiten, een pilot met Nextcloud: een van oorsprong Duitse open source samenwerkingstool met mailomgeving die kan dienen als alternatief voor Microsoft365. ‘Honderd medewerkers van de Radboud Universiteit kunnen de pilot testen. We willen onderzoeken of deze software werkt voor ons door een diverse groep medewerkers toegang te geven en zogenaamde use cases aan te leveren. Wat is goed, wat kan beter? Het is daarbij goed om je te realiseren dat we bij de overgang naar alternatieve systemen misschien onze standaarden moeten bijstellen. De applicaties van big tech zijn zo comfortabel, dat houdt ons aan een luxe-infuus. Het loslaten van dat comfort kan ongemak veroorzaken.’

Op korte termijn neemt de universiteit de criteria voor aanbestedingen onder de loep. ‘Bijvoorbeeld wanneer we een nieuw HR-systeem willen uitbesteden. Daarin zou je kunnen meenemen hoe digitaal autonoom en soeverein je wil zijn, en hoe weinig afhankelijk van andere partijen. Natuurlijk moet je dat op juridisch vlak goed formuleren.’

Ook gaat de universiteit gebruikmaken van de privacyvriendelijke identiteitsapp Yivi. Deze is bedacht en ontwikkeld binnen het Nijmeegse onderzoeksinstituut iHub, en daarna als Yivi zelfstandig verder gegaan. De app is als een digitale portefeuille voor identiteitsgegevens, de Radboud Universiteit wil hem inzetten om mensen zelf hun wachtwoord te laten resetten.

Meer dan Microsoft

Vorig jaar riepen medewerkers en studenten van de Radboud Universiteit het college van bestuur op om binnen drie jaar onafhankelijk te worden van big tech. De Universiteit Groningen maakte onlangs bekend tegen 2030 digitaal onafhankelijk te willen zijn.

Een concrete deadline om digitaal onafhankelijk te worden stelt de Radboud Universiteit zich niet in de i-strategie. Gaat het allemaal wel snel genoeg? ‘2030 is wel heel ambitieus’, zegt Narvaez. ‘Digitaal onafhankelijk worden is heel complex voor een organisatie als de onze, dat gaat over veel meer dan alleen Microsoft. Dat gaat bijvoorbeeld ook over het netwerk van Cisco: dat vervang je niet zomaar.’

‘Volledig digitaal autonoom worden in vier jaar vind ik een riskante uitspraak’

Is het risico dan niet dat het dan uiteindelijk niet gebeurt? Nee, zegt Narvaez. ‘De soevereiniteit is geborgd in onze i-strategie, in aanbestedingen en vervangingen van bestaande software. Maar volledig digitaal autonoom worden in vier jaar vind ik een riskante uitspraak. We proberen pragmatisch en rustig richting digitale soevereiniteit te gaan.’

Overigens, zegt Narvaez, staat het medewerkers en studenten nu al vrij om te experimenteren met alternatieven voor big tech. ‘In onze afdeling maken we bijvoorbeeld gebruik van Signal in plaats van WhatsApp. Voor de socialemediaplatforms van Meta zijn ook heel wat alternatieven zoals Mastodon of Bluesky. Ook kunnen mensen experimenteren met het opensource-besturingssysteem met Linux. Als we privé met zijn allen dit soort keuzes maken, dan wordt de totale afhankelijkheid van big tech minder groot.’

Investeringen

In de tussentijd blijft de universiteit wel gebruikmaken van de diensten van Microsoft365. Onderzoekers als Bart Jacobs, Tamar Sharon en Jaap-Henk Hoepman wijzen al jaren op de gevaren van samenwerken met de Amerikaanse techgigant. Een bekend voorbeeld is dat Microsoft de e-mailaccount van de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof vorig jaar stopzette in reactie op sancties van de regering-Trump.

‘Een transitie moet je beheersbaar en bestuurbaar houden’

‘Het klopt dat deze problematiek steeds urgenter wordt,’ zegt Narvaez. ‘Daarom hebben we besloten om de backup van data uit de M365-omgeving hier op te slaan. Of er op dit moment nog gevoelige gegevens van medewerkers of studenten bij Amerikaanse bedrijven staan? Dat weet ik niet, maar we werken inderdaad samen met grote bedrijven. Het zou makkelijker zijn als je op elk moment overal vanaf kunt, maar de realiteit is dat dat op dit moment niet direct kan. Een transitie moet je beheersbaar en bestuurbaar houden.’

Op de vraag of het geen extra geld kost om op termijn digitaal soeverein te worden, antwoordt Narvaez dat ze eerst wil inventariseren welke risico’s er zijn en wat de veranderingen zijn die daarbij horen. ‘Daar hoort een investeringsplaatje bij en dat snappen het college van bestuur en de decanen. We willen niet alleen digitaal onafhankelijkheid worden, we willen ook ons digitale landschap moderniseren. Dat kan niet zonder investeringen.’