Last van de eikenprocessierups? Hang een nestkastje op

14 aug 2019

De eikenprocessierups is met stip de zomerplaag van 2019. Mensen in witte pakken proberen hem met stofzuigers te bestrijden maar dat slaat eigenlijk nergens op, meent Martin Drenthen. Donderdag geeft de milieufilosoof een lezing op de Kaaij.

Martin Drenthen is net terug van een fietsvakantie naar Zuid-Frankrijk, maar ook ver van huis viel niet aan die vervelende eikenprocessierups te ontkomen. ‘In Luxemburg en Noord-Frankrijk was de route een paar keer omgelegd vanwege de harige beestjes’, vertelt Drenthen met nog enigszins vermoeide benen.

‘Op een bepaald moment dacht ik een hele hoop muggenbulten te hebben, maar het bleken haartjes van de processierups. Het jeukte verschrikkelijk.’

Martin Drenthen. Foto: Radboud Universiteit

De bestrijding van de eikenprocessierups lijkt vaak dweilen met de kraan open.

‘In sommige gemeentes gaan mensen in witte pakken met stofzuigers de bomen te lijf, op andere plekken overweegt men zelfs om de eiken te kappen. Hoe kan je jezelf wijsmaken dat dit helpt?’

Volgens Drenthen is er meer aan de hand. ‘Onze tolerantie voor de grillen van de natuur is afgenomen, al is het een vooruitgang dat we niet langer over uitroeien spreken – vijftig jaar geleden was dat wel anders geweest. Maar zodra de natuur niet meer lief is, willen we onmiddellijk in actie komen.’

Hoe valt dat te verklaren?

‘In Nederland hebben we de traditie om het land naar onze hand te zetten, maar het ontbreekt ons aan praktische wijsheid over hoe we met de natuur moeten omgaan. In de Achterhoek wilden de autoriteiten onlangs bomen langs een provinciale weg kappen, omdat we er anders met de auto tegenaan zouden rijden. In plaats van onszelf aan te passen, passen we de omgeving aan.’

‘Onze motivatie om de natuur te beschermen is redelijk oppervlakkig’

‘Neem de teek. Wij zijn daar bang voor, maar in landen met veel wilde natuur moeten ze daar om lachen. In Montana gaan er elk jaar wel een paar mensen dood door aanvallen van grizzlyberen en poema’s. Toch pleit niemand ervoor om die dieren uit te roeien. Als je natuur wil, hoort dat erbij, zo weet men daar. Wie elk risico wil uitsluiten, moet geen natuur willen. Uit onze reactie op de processierups blijkt weer eens dat onze motivatie om de natuur te beschermen redelijk oppervlakkig is. Dat maakt de rups filosofisch interessant.’

Wat is de beste manier om de eikenprocessierups te bestrijden?

‘De eikenprocessierupsenplaag is deels het gevolg van een verstoord ecosysteem. Dat heeft te maken met onze eigen keuzes. Veel mensen leggen tegels in hun tuin of houden de buxusmot met gif op afstand. Daar gaan koolmeesjes die buxusmotten eten aan dood, waardoor ze geen processierupsen meer kunnen eten. Daarom moeten we op individueel niveau onze tuinen vergroenen, en collectief ons landschap.’

‘In zekere zin is deze plaag een gevolg van de kaalslag in ons landschap. Binnen de Nederlandse samenleving zijn sterke krachten tegen biodiversiteit, ten gunste van intensieve landbouw. Met kleinschalige, groene landbouw zouden we de biodiversiteit kunnen herstellen. Misschien moeten we boeren betalen voor het in stand houden van het landschap. Maar dat betekent niet dat morgen alle overlast door eikenprocessierupsen verdwenen zou zijn. Op een fietstochtje zal je altijd sommige plekken moeten vermijden (lacht).’

In sommige kranten wordt de eikenprocessierups vergeleken met oudtestamentische plagen.

‘Dat komt stiekem tegemoet aan een religieus verlangen: dat er grote mythische krachten aan het werk zijn waar de mens deelgenoot van is. Dat idee hebben we lang uit ons wereldbeeld gebannen, maar komt op dit soort momenten terug aan het oppervlak. In die Bijbelse plagen zit ook een soort aantrekkingskracht.’

Die apocalyptische dimensie speelt volgens mij ook mee wanneer de eikenprocessierups aan de klimaatverandering wordt gekoppeld. Tegelijkertijd ontheft zo’n duiding ons van onze verantwoordelijkheid: klimaatverandering is immers een proces waar wij als individu geen vat op hebben en dat zich niet zomaar laat terugdraaien. De gretigheid waarmee de klimaatverandering als oorzaak wordt aangewezen geeft te denken.’

Heeft de klimaatverandering dan geen invloed op de toename van de eikenprocessierups?

‘Klimaatverandering is maar zeer ten dele verantwoordelijk voor de huidige rupsenoverlast. Weliswaar rukt de rups heel langzaam op naar het noorden, maar vijf minuten googelen volstaat om te zien dat de rups hier al 150 jaar voorkomt – in golven, zoals zoveel dingen in de natuur.’

‘Vijf minuten googelen volstaat om te weten dat de rups hier al 150 jaar voorkomt’

‘Ach, in een rijk en gevarieerd ecosysteem met sluipwespen en vogels komt de eikenprocessierups minder aan bod. Het heeft wat tijd nodig, maar op een dag hebben insecteneters zoals de koolmees de rups als voedselbron ontdekt. Biologisch gezien is zo’n proces volstrekt normaal. Om de rups te bestrijden, heeft men in sommige gemeentes nestkastjes opgehangen voor koolmezen of voor vleermuizen, en dat schijnt goed te werken. Zo’n ecologische aanpak is op de lange termijn de enige verstandige benadering. In combinatie met een wat meer ontspannen houding ten aanzien van de ongemakken van de natuur.’

9 reacties

  1. Mieke schreef op 15 augustus 2019 om 06:24

    Fijn om te lezen deze berichtgeving…
    hoop dat velen dat ook doen, er wijzer van worden en dus inzien dat bijv.
    de mees /pimpelmees hopelijk in onze tuinen weer terug komen….die zoveel nuttiger zijn,
    dan al het gif wat gebruikt is….Ik zag gisteren weer EEN pimpelmees…hoop doet léven

  2. Ad van Bruggen schreef op 15 augustus 2019 om 10:16

    Vogelhuisjes, vleermuizenkasten en schermbloemigen helpen allemaal op hun eigen specifieke manier mee aan de bestrijding. Biologische inzet van nematoden in het vroegste stadium van de rupsen, wegzuigen en afvoeren van nesten en inzet van feromoonvallen zijn voor nu noodzakelijk om de groei van de plaag af te remmen. Een combi van dit alles samen met afscheidnemen van monocultuur zullen zeker werken. Maar de natuur last zich moeilijk sturen.

  3. Olga van Kampen schreef op 15 augustus 2019 om 11:34

  4. Fiona schreef op 15 augustus 2019 om 11:52

    Bij mij in de straat (Nijmegen) zijn inderdaad vogelnestjes opgehangen. Geen rups te zien!!

  5. Carin Smit schreef op 15 augustus 2019 om 15:35

    Klopt als een bus, en ben blij dit te lezen.
    We kunnen zelf heel veel doen. Wij wonen naast het bos. We blijven zomer en winter de vogeltjes bij voeren. Op deze manier blijven de vogels terug komen, en eten ook de rupsen op. Bij ons gelukkig ook geen rusps te zien.

  6. René Aertsen schreef op 15 augustus 2019 om 16:48

    Zeer goede informatie en ga ook volledig akkoord met de voorgestelde oplossingen. Wij gaan aan onze tennisclub nestkasten ophangen en het gras minder afrijden. Kan iemand informatie geven hoe deze nestkasten op te hangen?

  7. Co Bazen schreef op 15 augustus 2019 om 21:42

    Gelukkig wordt door er steeds meer opgemerkt dat we niet straffeloos de natuur aan kunnen passen naar onze “inzichten”
    Wat zijn we op vele vlakken de wereld aan het vernietigen
    Ik ben ervan overtuigd; hoe meer groen , hoe beter om vele problemen op te lossen

  8. Kobus schreef op 16 augustus 2019 om 13:59

    Heel leuk die kastjes maar die werken alleen ij de eerste 2 fases van de rups dannaar smpakt de vogek ze vast en schud die ze alle brandhaartjes er af voordat die em opvreet en waar gaan rupsen vervolgens achterzitten om een nestje te maken. Precies achter het nestkastje en die kan je dannaar weggooien want die zit dan okk ondere de troep en brandharen

Geef een reactie

Vox Magazine

Het onafhankelijke magazine van de Radboud Universiteit

lees de laatste Vox online!

Vox Update

Een dagelijkse of wekelijkse nieuwsbrief met onze artikelen in je mailbox!

Wekelijks
Nederlands
Verzonden!