Politiek commentator en universitair docent Peter van der Heiden gelooft niet dat het minderheidskabinet van Rob Jetten de rit zal uitzitten. 'Kijk maar eens hoe het akkoord van D66 en CDA in korte tijd is veranderd door de VVD – en dat is nog maar het begin.'

Juichende berichten vrijdag in de WoinActie-appgroep, als ook in aanverwante groepen. De bezuinigingen op onderwijs worden in het nieuwe coalitieakkoord geschrapt! En een paar tellen later de teleurstelling dat die terugdraaiing betaald wordt door bezuinigingen op de zorg en op uitkeringen. Het geeft in ieder geval mooi de ambivalentie weer in progressief Nederland over het programma waarmee D66, CDA en VVD ‘aan de slag’ willen gaan.

Het aardige is dat dit natuurlijk niet is wat het uiteindelijk gaat worden. Zo werkt het al niet in normale omstandigheden, bij een ‘gewoon’ meerderheidskabinet. Maar zo zal het zeker niet werken bij het minderheidsclubje waar Rob Jetten straks een tijdje leiding aan gaat geven (en ik schrijf bewust ‘een tijdje’, want ik geloof er geen snars van dat deze coalitie de rit uitzit, daar zijn ze met hun 66 zetels veel te kwetsbaar voor). Kijk maar eens hoe het akkoord van D66 en CDA in korte tijd is veranderd door de VVD – en dat is nog maar het begin. Iedere partij die nodig is om steun te verlenen zal zoveel tegemoetkomingen eisen, dat er van het oorspronkelijke plan weinig herkenbaars overblijft.

‘Het zal een enorme stuurmanskunst van Jetten vergen om zijn kabinet én bij elkaar te houden én voldoende steun in beide Kamers en in de maatschappij te vinden’

We zitten met deze coalitie in een permanente formatie, vrees ik. Het kabinet zal continu op zoek moeten naar voldoende steun. Democratie op zijn best, kraaien de coalitiepartijen, en ze hebben het alweer over een uitgestoken hand naar de oppositie.

Veelvuldig wordt verwezen naar Scandinavië, waar minderheidskabinetten schering en inslag zijn. Probleem is alleen dat Nederland geen cultuur van minderheidskabinetten kent, wij hebben een cultuur van dichtgetimmerde regeerakkoorden en van bewindslieden die om de haverklap ‘onaanvaardbaar’ roepen. De opstelling van VVD-leider Dilan Yesilgöz voor en na de verkiezingen – partijen uitsluiten, breekpunten (hypotheekrenteaftrek) formuleren – geeft bepaald geen vertrouwen dat zij over de benodigde flexibiliteit beschikt om de consequenties van een minderheidskabinet te accepteren: dat een meerderheid weleens wat anders kan willen én afdwingen.

Het zal een enorme stuurmanskunst van Jetten vergen om zijn kabinet én bij elkaar te houden, én voldoende steun in beide Kamers en in de maatschappij te vinden (en Yesilgöz tevreden te houden). Aan de slag? Ik moet het nog zien.