Catalyntje Trico stak in de zeventiende eeuw de oceaan over en kreeg in de VS een miljoen nakomelingen. Over deze en ander invloedrijke Dutch Americans schreef politicoloog Peter van der Heiden een boek. ‘Geschiedenis wordt niet alleen gemaakt door presidenten en plantagehouders, maar ook door hele gewone mensen.’

Catalyntje Trico, Martin van Buren, Eddie van Halen en Jane Fonda. Het zijn maar enkele personen die aan bod komen in Dutch Americans, het nieuwe boek van politocoloog en Amerikanist Peter van der Heiden.

‘De uitgeverij wilde eindelijk eens een positief boek over de Verenigde Staten’, legt hij uit aan zijn eettafel in Nijmegen-Oost. ‘Want op politiek vlak is er weinig om vrolijk te worden. Naar aanleiding van 250 jaar Verenigde Staten ontstond het idee om iets te doen met Nederlanders die het daar gemaakt hebben.’

Slavernij

De Dutch Americans in het boek moesten aan enkele criteria voldoen: ze moesten een stempel hebben gedrukt op de Verenigde Staten en samen moesten ze de hele Amerikaanse geschiedenis bestrijken, van de eerste kolonisten tot en met nu.

Van der Heiden: ‘Catalyntje Trico wilde ik erin: de stammoeder die gewoon veel kinderen kreeg. En bestuurder Peter Stuyvesant, vanwege zijn overgave van Nieuw-Amsterdam aan de Engelsen en zijn aartsvijand Adriaen van der Donck vanwege diens invloed op de Amerikaanse democratie. En ik was heel blij dat ik over de band via Suriname, Otto Huiswoud kon opnemen: als medeoprichter van de Amerikaanse Communistische Partij heeft hij een stempel gedrukt op de Verenigde Staten.’

Aan de hand burgerrechteactiviste Sojourner Truth vertelt Van der Heiden het verhaal van slavernij en de Nederlandse rol daarin. ‘Om te laten zien dat geschiedenis niet alleen wordt gemaakt door presidenten, gouverneurs en grote plantagehouders, maar misschien nog wel meer door gewone, soms machteloze mensen zoals deze tot slaafgemaakte vrouw.’

Een ander criterium voor de Dutch Americans: ze moesten allemaal dood zijn. ‘Dat maakt het makkelijker om hun leven te beschrijven’, zegt Van der Heiden. ‘Alleen met actrice Jane Fonda ben ik van dat idee afgeweken. Maar omdat bijna niemand weet dat ze van Nederlandse komaf is, moest ze er zeker bij. En met haar kon ik de Vietnamperiode beschrijven.’

Memecoins

Moet je tegenwoordig nog naar de Verenigde Staten trekken als het wil maken in de wereld? Liggen China en India niet meer voor de hand? ‘Als je heel snel heel veel geld wil verdienen, moet je misschien niet naar Amerika – behalve als je in de AI of de memecoins zit misschien.’

Zelf heeft Van der Heiden nooit overwogen om een Dutch American te worden. ‘Amerika is een fantastisch land als je jong en gezond bent, of heel rijk. Is dat niet het geval, zoals bij mij, dan heb je een groot probleem. En ik ben er veel te lui voor: sommige mensen in de VS hebben wel drie banen. Maar ik ga er graag naartoe. Ik houd van het land, en Amerikanen zijn leuke mensen.’

Vijf Dutch Americans, beschreven door Peter van der Heiden 

1. Catalyntje Trico (1605-1689)

‘De stammoeder van de Verenigde Staten. Voor haar heb ik het begrip Dutch Americans een beetje opgerekt: samen met haar man reist ze in 1625 naar Amerika, op een moment dat de natiestaat Nederland nog niet bestaat. Trico kwam uit Pris. Vandaag ligt dat in Wallonië, maar toen hoorde het bij de Spaanse Nederlanden. Maar Trico was ook protestants, en in de VS wordt ze vandaag gezien als Dutch American.’

‘Trico en haar man behoorden in de Verenigde Staten tot de eerste kolonisten. In Nieuw-Nederland zijn op dat moment alleen maar een paar forten, die dienen om de handelaren te beschermen die beverbont verhandelen met inheemse stammen. Trico en haar man moesten ervoor zorgen dat de soldaten en de handelaren wat te eten hebben.’

‘In de kolonie was Trico een van de eerste vijf vrouwen, samen met haar man bouwde ze er een leven op. Ze kregen maar liefst elf kinderen, die op hun beurt een groot nageslacht hebben. Haar oudste dochter, bijvoorbeeld, kreeg vijftien kinderen. Volgens demografen heeft Trico inmiddels meer dan een miljoen nakomelingen in de VS. Daaronder bevinden zich onder andere de prominente families Roosevelt en Vanderbilt.

‘Ondersteund door drie getuigen eiste Trico genoegdoening en die kreeg ze ook’

‘In Nieuw-Nederland hadden vrouwen in die tijd meer rechten dan in Nederland. Zo stapte Trico een keer naar de rechter omdat ze geslagen en beledigd was door een boer nadat ze was tussengekomen in een handgemeen tussen hem en haar dochter. Ondersteund door drie getuigen eiste ze genoegdoening en die kreeg ze ook: de rechtbank veroordeelde de man tot het betalen van een weekloon.’ 

2. Martin Van Buren (1782-1862)

‘De eerste president die niet het Engels als eerste taal had. Met zijn vrouw – tevens zijn achternicht – Hannah Hoes sprak hij thuis Nederlands. Hij groeide op in de Nederlandse enclave Kinderhook, als hyperintelligente zoon van een herbergier. De politiek kreeg hij met de paplepel ingegoten: in de herberg van zijn vader overnachtten alle politici die van Albany naar New York reisden.’

‘Vandaag zouden we Van Buren een handige netwerker noemen. Hij had een hekel aan de federalisten: de politieke, economische en culturele elite op dat moment. In Albany, de hoofdstad van de staat New York, verzamelde hij een groep mensen die het tij wilden keren.’

‘Van Buren stichtte de eerste moderne politieke partij ter wereld en daarmee greep hij zelf ook voor een langere periode de macht. Hij werd de opvolger van Jackson als president.’

‘Wat we van zijn presidentschap moeten onthouden? Dat het niet altijd best liep. Hij was een betere organisator dan een president. Zijn bekendste bijnaam was Martin Van Ruin. Die kreeg hij vanwege de economische crisis, die hij niet kon voorkomen. Uiteindelijk legde hij het in de volgende verkiezingen af tegen William Henry Harrison, een veel oudere man, die al na een maand overleed.’

3. Sojourner Truth (1797-1883)

‘De ouders van Sojourner werden in Ghana geroofd en kwamen in de provincie New York als tot slaaf gemaakten bij Nederlanders terecht. Sojourner werd daar geboren: ze sprak alleen maar Nederlands en bevond zich in een volstrekt Nederlandse omgeving. Voor mij is ze ook een Dutch American, omdat ze zelf geen officiële nationaliteit had maar eigendom was van Dutch Americans.’

‘Bij slavernij hebben we een clichébeeld van grote plantages in het zuiden van de Verenigde Staten waar tientallen, misschien zelfs wel honderden tot slaafgemaakten werken, in de gaten gehouden door wrede opzichters met zwepen. Maar in het noorden van de VS, waar de meeste Nederlanders woonden, was óók slavernij. Ze hadden relatief vaker slaven, en ze hadden ze ook langer dan de Anglo-Americanen. Dat verhaal is misschien wat minder bekend, maar daar staan we niet goed op.’

‘Na haar vrijlating werd Sojourner Truth een groot voorvechter van de afschaffing van slavernij. Ze ging zelfs op een heuse tournée om dit voor elkaar te krijgen.’

‘Sojourner was overigens ook een soort Rosa Parks avant-la-lettre. Wanneer ze als zwarte vrouw door een conducteur uit een tram wordt getrokken en daarbij gewond raakt, klaagt ze zowel de conducteur aan als de trammaatschappij aan. Met succes: ze wint de zaak. Vanaf dat moment mogen zwarte en witte mensen door elkaar zitten in trams van de trammaatschappij in kwestie.’

4. Hendrik Willem van Loon (1882-1944)

‘Een bizarre schrijver en historicus die een beetje in de vergetelheid is geraakt. Hij heeft ontzettend veel geschreven, al moet je veel van wat hij schreef met een kilo zout nemen. Ik heb een boek van hem gelezen waarin hij zogezegd gesprekken voert met beroemde personen, zoals George Washington en Confucius.’

‘Met het geld van de erfenis van zijn moeder reiste hij op jonge leeftijd naar de Verenigde Staten. Daar wordt hij journalist, rond de tijd van de eerste Russische Revolutie wordt hij naar Oost-Europa en Rusland gestuurd. Uit de brieven die hij naar het thuisfront stuurde, bleek dat hij scherpe oordelen had over de mensen daar. Russen deugden niet volgens hem, want die zopen alleen maar en waren onbetrouwbaar. Polen ook – die stonken dan ook nog eens. En Joden hadden alles aan zichzelf te danken. Dat soort dingen uitte hij alleen privé, maar hij was wel degelijk een flapuit. Bijna alle vrouwen die hij tegenkwam vroeg hij ten huwelijk – ook als hij al gehuwd was.’

‘Op een bepaald moment had hij veel succes als auteur van geschiedenisboeken, vooral voor kinderen. Van boeken als The Story of Mankind en The Story of America werden miljoenen exemplaren verkocht. Meer dan een echte historicus was hij een rasverteller.’

‘Via-via werd hij gevraagd om de biografie te schrijven van Franklin Roosevelt in het verkiezingsboekje van de Democraten. Van Loon raakte bevriend met de presidentskandidaat: allebei hadden ze een voorliefde voor geschiedenis en politiek. En ze waren zich beiden heel bewust van het gevaar van Hitler. In Our Battle, een antwoord op Mein Kampf, waarschuwde Van Loon heel sterk voor de opkomst van het nazisme in Europa.’

5. Eddie Van Halen (1955-2020)

‘Natuurlijk had ik ook Alex kunnen kiezen, de broer van Eddie en drummer bij de legendarische rockband Van Halen. In alle ranglijsten staat hij in de top-50 van beste drummers ooit. Maar goed, Eddie staat als gitarist wereldwijd in de top-drie, dat is nog net een klasse hoger.’

‘In zekere zin is het een klassiek migrantenverhaal. Dat de broers Eddie en Alex van Halen opgroeiden in Nijmegen is inmiddels bekend. Omdat hun moeder vindt dat ze te veel gediscrimineerd worden, verhuist de familie in 1962 naar Pasadena in Californië. Hartstikke progressieve omgeving, zou je denken, maar dat viel erg tegen. Omdat ze half Indonesisch waren, werden de Van Halens door de witte kindjes gepest.’

‘Eigenlijk wilde Eddie drummer worden, maar daar bleek zijn broer beter in te zijn. Dus leerde hij zichzelf gitaar spelen. En dat doet hij virtuoos, geniaal, vernieuwend – noten heeft hij nooit kunnen lezen. Met hits als Jump, Panama en Ain’t Talkin’ Bout Love wordt Van Halen wereldberoemd.

‘Eddie zei later dat hij de drank nodig had om zijn remmingen kwijt te raken en de cocaïne voor de creativiteit’

‘Maar het is ook een triest verhaal, want Eddie raakte enorm verslaafd aan drank en drugs. Zelf beweerde hij altijd dat hij kanker heeft gekregen door de plectrums die hij tijdens solo’s in zijn mond stak, maar dat is onwaarschijnlijk. De vader van de broers, Jan, was een stevige drinker die al eens werd opgepakt door de politie. Hij was ook muzikant en dronk om van zijn plankenkoorts af te komen. Dat leerde hij vervolgens aan zijn zoons. Eddie zei later dat hij de drank nodig had om zijn remmingen kwijt te raken en de cocaïne voor de creativiteit.’

‘Het was wel bijzonder om Alex van Halen te ontmoeten naar aanleiding van de koninklijke onderscheiding die hij onlangs kreeg in het Berchmanianum. Hij was helemaal flabbergasted dat hij een medaille kreeg. En hoe mooi dat hij alles opdroeg aan zijn broer.’