Cursussen van Radboud in’to Languages om te leren schrijven met chatbots voldoen niet aan academische standaarden en ondermijnen het werk van wetenschappers, vinden een hoogleraar en een universitair hoofddocent Artificiële Intelligentie. ‘Het beeld dat In'to AI kritiekloos zou promoten, doet geen recht aan onze aanpak’, reageert de directeur van In’to.

“Schrijf jij voor je werk regelmatig teksten? Gebruik je daarbij wel eens AI-tools, maar ben je nooit echt tevreden met de uitkomsten? Of denk je dat er meer uit te halen valt? In deze interactieve workshop leer je hoe je nog slimmer samenwerkt met GenAI, zodat je niet alleen betere resultaten krijgt, maar ook tijd bespaart.”

Met deze tekst werft Radboud in’to Languages deelnemers voor de workshop ‘Slimmer schrijven met generatieve AI’. Naast deze cursus organiseert In’to ook een workshop ‘Basisvaardigheden Generatieve AI’. Dat is heel problematisch, vinden hoogleraar Artificiële Intelligentie Iris van Rooij en universitair hoofddocent Artificiële Intelligentie Olivia Guest, die zich op sociale media sterk uitsprak tegen de cursus. Ook in de Universitaire Gezamenlijke Vergadering kwam er onlangs een vraag over deze cursus.

Advertentietekst

De workshop impliceert dat het gebruik van AI bij schrijven oké, slim en efficiënt is, aldus Van Rooij. ‘En dat is het allemaal niet. Studenten of wetenschappers die deze cursus volgen, riskeren plagiaat te plegen. We zien een enorme toename van fraude onder studenten die deze technologieën gebruiken, bijvoorbeeld doordat er valse citaten in hun teksten opduiken. Hetzelfde geldt overigens voor wetenschappelijke papers, die steeds vaker valse referenties bevatten.’

Directeur van Radboud in’to Languages Sylvia van der Weerden wil enkele misverstanden over de cursus uit de wereld helpen. Ten eerste: met de AI-trainingen richt In’to zich niet op studenten. ‘De trainingen zijn extracurriculair en richten zich op professionele ontwikkeling van medewerkers en externe professionals’, aldus de directeur.

‘Het doel is nadrukkelijk niet om AI-gebruik kritiekloos te stimuleren’

De advertentietekst noemt Van der Weerden een ‘korte en wervende beschrijving’ voor de cursus. ‘Als je verder leest, zie je dat onze trainingen gericht zijn op verantwoord en kritisch gebruik van GenAI. We besteden aandacht aan wat AI wel en niet kan, wanneer inzet passend is en welke risico’s er zijn op het gebied van betrouwbaarheid, bias, privacy, duurzaamheid en afhankelijkheid van technologie. Het doel is nadrukkelijk niet om AI-gebruik kritiekloos te stimuleren, maar om mensen beter toe te rusten om er bewust, verantwoord en professioneel mee om te gaan.’ In de trainingen wordt volgens Van der Weerden benadrukt dat AI-output altijd kritisch beoordeeld moeten worden en dat menselijke controle noodzakelijk blijft.

ChatGPT en CoPilot

Dat in de wervingstekst expliciet ChatGPT wordt vermeld, stuit de wetenschappers echter tegen de borst. Van Rooij noemt het een voorbeeld van ‘techno-fascistische ideologie’. Redenen daarvoor, legt ze uit, zijn onder andere de politieke doelen en exploitatieve praktijken van het bedrijf achter ChatGPT, en de racistische en seksistische vooroordelen die in het taalmodel ingebakken zijn. ‘Gebruikers van de chatbot denken dat ze immuun zijn voor deze ideeën, maar uit onderzoek blijkt alle suggesties die de chatbot doet, invloed hebben op het denken van de gebruiker. En dan heb ik het nog niet gehad over de energie die deze modellen slurpen.’

‘Dit terwijl we net met zijn allen – decanen, directeuren, experts, beleidsmakers – ons best doen om richtlijnen op te stellen voor integer AI-gebruik’, vervolgt Van Rooij. Voor medewerkers en studenten die gebruik maken van AI, raadt de Radboud Universiteit op dit moment aan om Microsoft 365 Copilot Chat te gebruiken. De reden daarvoor is dat de beveiliging van data centraal zou staan in deze chat. Al zou Van Rooij het liefst zien dat ook het gebruik van deze chatbot door de universiteit aan banden wordt gelegd. ‘In tijden van bezuinigingen betaalt de universiteit veel geld per jaar voor dat abonnement, terwijl ze los wil komen van big tech. Dat strookt niet met elkaar. Maar dat is een andere discussie.’

Volgens Van der Weerden worden in de trainingen verschillende AI-tools gebruikt die maatschappelijk en professioneel relevant zijn, waaronder ChatGPT. ‘Daarbij maken we ook duidelijk welke tools binnen de Radboud Universiteit wel of niet worden aanbevolen voor bepaalde toepassingen, bjivoorbeeld vanuit privacy- of databeleid. En bij onze workshops staat expliciet vermeld dat medewerkers van de Radboud Universiteit alleen met Copilot chat mogen werken.’ De directeur benadrukt dat het uitgangspunt van In’to niet het promoten van één specifieke tool is, maar het ontwikkelen van AI-geletterdheid. ‘Begrijpen hoe deze systemen werken, welke afwegingen erbij horen en hoe je verantwoord mee omgaat.’

Van der Weerden: ‘Uiteraard vinden wij het belangrijk dat ons aanbod aansluit bij universitaire richtlijnen en academische waarden zoals kritisch denken, transparantie en verantwoord gebruik van technologie.’

Experts of niet?

Volgens Guest maakt de wervingstekst duidelijk dat medewerkers van In’to geen experts zijn op vlak van AI. ‘Wat ze bijvoorbeeld wel zijn in het geven van taalcursussen. We hebben nota bene een afdeling Cognitiewetenschap en Artificiële Intelligentie aan de Radboud Universiteit.’

‘Een van de gevolgen van de AI-hype is dat iedereen plots een expert lijkt’

Precies dat negeren van expertise noemt Van Rooij een valkuil van AI. ‘Een van de gevolgen van de AI-hype is dat iedereen plots een expert lijkt, terwijl echte vakinhoudelijke experts genegeerd worden. Als ik naar de tekst kijk waarmee deze workshop wordt aangekondigd, dan krijg ik het idee dat de kritiekloze omgang met AI-technologieën de afgelopen jaren alleen maar erger is geworden.’

De docenten van de AI-trainingen zijn inderdaad geen AI-onderzoekers en presenteren zich ook niet als zodanig, reageert Van der Weerden. ‘Hun expertise ligt op het gebied van taal, communicatie, didactiek en professioneel gebruik van taaltechnologie. Zij leren mensen praktische taal- en communicatievaardigheden. Onze docenten halen hun expertise uit het volgen van wetenschappelijke en maatschappelijke ontwikkelingen, onderzoek en literatuur, lezingen, conferenties, trainingen en professionele netwerken.’

Volgens Van der Weerden lieten de docenten zich actief informeren door wetenschappers en professionals op AI-vlak. Dat gebeurt binnen de zogeheten AI-HUB die tweewekelijks samenkomst. Daarvoor worden ook externe AI-partners uitgenodigd. ‘Maar wij staan open voor uitwisseling met onderzoekers binnen de Radboud Universiteit en zouden dat graag nog meer doen’, zegt Van der Weerden. ‘We vinden het waardevol wanneer verschillende perspectieven, ook kritische, onderdeel zijn van het gesprek over AI in onderwijs en werk.’

Balans

Van Rooij zegt het vreemd te vinden dat In’to, dat het logo en de naam van de universiteit gebruikt, zich niet aan de academische standaarden lijkt te moeten houden. ‘In de Nederlandse Gedragscode Wetenschappelijke Integriteit is eerlijkheid een belangrijke waarde. Een tekst zogenaamd authentieker maken met de hulp van generatieve AI, wat de cursus beoogt te doen, is toch echt in strijd met die waarde.’

In’to is een onderdeel van de universiteit dat zichzelf moet bedruipen door cursussen te organiseren, maar daar hebben de wetenschappers geen medelijden mee. ‘Het is niet de taak van de universiteit om geld te verdienen’, zegt Van Rooij.

Van der Weerden erkent dat de positie van In’to, ‘op het snijvlak van de interne markt van de Radboud Universiteit en de zich snel ontwikkelende externe markt’, soms kan schuren. ‘We proberen daar steeds een balans in te vinden en oog te houden voor beide kanten.’

‘Onze visie is dat een verantwoorde inzet van AI alleen mogelijk is bij zowel kennis van de mogelijkheden als de fundamentele beperkingen ervan’

Maar de directeur bestrijdt ten zeerste dat In’to AI kritiekloos zou promoten. ‘Onze visie is juist dat een verantwoorde inzet van AI alleen mogelijk is bij zowel kennis van de mogelijkheden als de fundamentele beperkingen ervan. Wij onderschrijven de principes van critical AI literacy: een reflectieve benadering waarbij kansen en risico’s voortdurend tegen elkaar worden afgewogen.’

Van Rooij zegt toch echt iets anders te verstaan onder een kritische benadering van AI. ‘Ik leid zelf het Critical AI Literacy project van de universiteit. Dat project wil nieuwe wetenschappelijke inzichten en innovatieve denkwijzen bieden, gebaseerd op kritische perspectieven van experts over AI in wetenschap en samenleving. Een van de doelen van het project is om studenten, academici en professionals in staat te stellen om manieren te ontwikkelen om aan AI te weerstaan in hun dagelijkse praktijk.’

Wel hoopt Van der Weerden dat het binnen het scherpe en gepolariseerde debat over AI aan de universiteit ruimte blijft voor een inhoudelijk, professioneel en collegiaal gesprek. ‘Constructieve kritiek hoort binnen een academische gemeenschap, maar moet gebaseerd zijn op feiten. Daarom vinden we het betreurenswaardig wanneer collega’s via sociale media publiekelijk worden aangevallen in plaats van dat het gesprek rechtstreeks en inhoudelijk wordt gevoerd. In essentie verschillen onze inzichten ook niet erg van elkaar.’

‘Onze kritiek richt zich op In’to als organisatie, niet op personen’, reageert Van Rooij. ‘Daarbij valt publieke kritiek onder academische vrijheid. Zeker in een tijd dat die onder druk staat, is het belangrijk hiervoor te hoeden.’

Negeren of niet?

Los van de cursus van In’to, wat moet de rol zijn van AI aan de Radboud Universiteit? Zouden studenten in de plaats niet een cursus AI-geletterdheid moeten krijgen, waarin ze kritisch leren omgaan met deze technologie? ‘Het korte antwoord is ‘ja’, maar er zijn wel een paar nuances’, aldus Guest. ‘Eigen aan een systeem als AI is dat het systeem wil dat je erdoor geobsedeerd geraakt, of het nu in positieve of in negatieve zin is. Dat moeten we voorkomen. Het zou niet goed zijn als alle docenten plots cursussen geven over het effect van AI op hun vakgebied, terwijl hun andere cursussen veel belangrijker of interessanter zijn. In plaats van studenten te leren kritisch om te gaan met AI-technologie, zouden we ze in de eerste plaats moeten leren om kritisch na te denken.’

Maar is het, gezien de alomtegenwoordigheid van AI op de arbeidsmarkt, wel een optie om de technologie te negeren? ‘In die val moet je niet willen trappen’, zegt Guest. ‘Want dat is precies wat een hype beoogt. Daarom zijn we van mening dat verzet tegen AI in de academische wereld zowel mogelijk als noodzakelijk is.’

‘Ik hoop dat de open brief helpt om de discussie op gang te brengen over wat universiteiten doen en wie ze vertegenwoordigen’

Over dat onderwerp schreef Olivia Guest in juni 2025 een open brief, die meer dan 1.800 keer ondertekend werd. Ze stuurde de brief ook naar het college van bestuur van de Radboud Universiteit, maar ontving tot op heden geen antwoord.

Guest: ‘Ik hoop dat de brief helpt om de discussie op gang te brengen over wat universiteiten doen en wie ze vertegenwoordigen: de belangen van bedrijven of van studenten en medewerkers die zeggen dat ze geen AI willen? Eén universiteit die kritisch omgaat met AI gaat de wereld natuurlijk niet veranderen. Maar misschien helpt het wel om dingen een klein beetje de juiste kant op te bewegen, en is dat alles wat we kunnen hopen te doen.’