OPINIE - Bij het openen en sluiten van academische plechtigheden klinken steevast dezelfde Latijnse teksten. Hoe (goed) de voorganger van zo'n plechtigheid die teksten uitspreekt verschilt nogal, concludeert emeritus hoogleraar Milieukunde, Pieter Leroy. 'In veel gevallen gaan mijn haren recht overeind staan'.

‘Geagiteerde straatmus.’ Was dat wat ik hoorde? Toegegeven, mijn gehoor is niet zo goed meer. En ik had mijn stoel al weggedraaid van de livestream: de plechtigheid was immers bijna ten einde. Maar mijn brein maakte ‘geagiteerde straatmus’ van wat wellicht Gratias tibi agimus moest zijn.

In alle turbulentie over belangrijke kwesties aan de Radboud Universiteit even aandacht voor iets minder belangrijk? De Latijnse teksten als opening en slot van academische plechtigheden.

Columnist PH-neutraal heeft er zich al mee bemoeid. Hij/zij/x begreep de status die die teksten tegenwoordig meekrijgen – het heet geen ‘gebed’ meer, het zijn nu ‘de woorden’ – als symbool van de moeizame omgang met de katholieke identiteit. Daar is van alles over te zeggen, maar dat zal ik niet doen. Wel ben ik het met PH-neutraal eens dat een tekst waarin god wordt aanroepen en bedankt moeilijk iets anders dan een gebed kan zijn. Soit, ainsi soit-il.

Uitspraak

Het gaat mij niet om de status van die woorden, maar om hoe ze worden uitgesproken. Eerlijk, live of via de stream, in veel gevallen gaan mijn haren recht overeind staan. Ik noem enkele oorzaken van mijn fysiologisch waarneembare ergernis.

Eerst de teneur van die teksten, religieus of niet. De tekst aan het begin is een beleefd verzoek: Spiritus Sancti gratia illuminet sensus et corda nostra. In mijn vrije vertaling: “heilige geest, help ons om een beetje helder te blijven.” Bij het begin van de plechtigheid herinnert de dienstdoende voorzitter (rector, decaan, hooggeleerde, m/v/x) zich meestal nog dat het niet meer ‘gebed’ is, maar ‘de woorden’ of ‘de tekst’. Toch noemen sommige collega’s het nog ‘gebed’ of ‘prayer’: uit vergetelheid of uit verzet? Maakt mij niet uit, maar het zou stijlvoller zijn als het eenduidig was. Bovendien en zonder dramaturgische overdrijving: een verzoek kan het beste ook als een verzoek worden uitgesproken, vragenderwijze dus, en niet als een dienstmededeling op het station.

Aan het eind hoort dankbaarheid te klinken: Gratias tibi agimus, omnipotens Deus, pro omnibus beneficiis tuis. Qui vivis et regnas per omnia saecula saeculorum. Mijn vrije vertaling: “god: dank je wel voor alles.” Die geest van dankbaarheid schiet er vrijwel altijd geheel bij in. En tegen die tijd heeft een merkbaar groter deel van de voorzitters het toch weer over een gebed. Van mij mag het, maar wat wil je nu eigenlijk? En mag het ook aan het eind met wat stijl?

Latijns klasje

Dan die geagiteerde straatmus. Dat gaat over uitspraak sensu stricto. Dat is pas echt delicaat terrein. Op de middelbare school leerden we al dat we eigenlijk niet weten hoe Caesar en zijn makkers het Latijn uitspraken: seesar of kaisar? Het tweede kreeg de voorkeur. En we leerden dat kerk-latijn een eigen uitspraak-code heeft. Opnieuw: het maakt mij niet uit of de Radboud Universiteit kiest voor ‘kwie wiewies et rechnas’ of voor ‘kwie vivis et renjas’.

Een keuze op Radboud-niveau zal in deze gevoelige tijd misschien als centralistisch beleefd worden. Ik ben niet uit op nog meer polarisatie. Maar het zou qua stijlvolheid wel ontzettend helpen als één en dezelfde voorzitter (m/v/x) zich aan één type uitspraak zou houden. En klassiek Latijn of kerk-latijn, de ‘mus’ van agimus moet (‘must’) toch echt als ‘moes’ klinken. Dan hoort zelfs mijn imperfecte brein wellicht geen straatmus meer.

Natuurlijk, de tijd dat academici per definitie Latijn kenden, laat staan de meerslachtigheid (m/v/x) van de uitspraak daarvan, is lang voorbij. Maar je mag van academici die plechtigheden voorzitten wel verwachten dat ze weten wat ze aan het zeggen zijn en hoe dat stijlvol kan. In plaats van een Latijnse School is er wellicht behoefte aan een Latijns klasje, natuurlijk met een consultant die zorgt voor een goed begrip, voor een eenduidige status, een aangepaste zegging en een betere uitspraak van die openings- en slotwoorden. Dierbare Radboud Universiteit: doe het stijlvol of doe het niet.