OPINIE - De nieuwe strategie van de Radboud Universiteit ontvouwt zich als een gedurfde visie die de traditionele bescheidenheid van zich afschudt, schrijft hoogleraar microbiologie Mike Jetten. Maar 'we kunnen het ons niet veroorloven een generatie briljante talenten te verliezen omdat ze te uitgeput zijn door bureaucratie of een gebrek aan budgetten'.

Er waait een frisse wind door de Houtlaan in Nijmegen. Met de lancering van de nieuwe strategie, ‘Connected for Impact 2026-2031’, heeft de Radboud Universiteit een deel van haar traditionele Nijmeegse bescheidenheid van zich afgeschud. Het plan is ambitieus, strak en onverbloemd in het verlangen om het verschil te maken. Het stelt terecht vast dat we niet slechts een regionale speler zijn, maar een universiteit van internationale betekenis die het voortouw durft te nemen. Deze verandering van toon is niet alleen welkom; het is noodzakelijk. Er gebeuren zoveel prachtige dingen op onze campus, en te lang hebben we daarover gefluisterd terwijl we het van de daken hadden moeten schreeuwen.

Moed

De strategische keuze om ons te profileren op specifieke thema’s is slim. ‘Fundamenten van ruimte en materie’ geeft onze natuur- en scheikundigen het podium dat ze verdienen. ‘Waardengedreven AI’ positioneert onze informatici als ethische pioniers. Maar in deze haast om gedurfd te zijn, moeten we waken voor strategische blinde vlekken. Hoewel ‘duurzame gezondheid’ een prominent thema is, leunt dit zwaar op zorgsystemen, preventie en levensstijl. Waar is de fundamentele studie van het leven zelf?

‘Onze jonge onderzoekers hebben geen behoefte aan nog meer Oracle-evaluatieformulieren’

In een tijdperk dat wordt gedefinieerd door de ineenstorting van biodiversiteit en klimaatverandering, kunnen we gezondheid niet alleen door een medische of sociologische bril bekijken. Het begrijpen van de ingenieuze mechaniek van onze planeet – van het microbioom in onze bodem tot de complexe biogeochemische cycli in ons water – is geen ‘nice-to-have’. Het is een noodzaak om te overleven. Door de studie van complex leven onder te brengen bij algemene duurzaamheids- of gezondheidsdoelen, riskeren we precies dat biologische fundament te missen waarop een gezonde wereld en planeet rusten. We moeten de moed hebben om biologische- en milieuwetenschappen expliciet te claimen als een pijler van onze toekomst.

Een strategie is meer dan thema’s: het gaat om mensen.

En hier ligt mijn diepste zorg. Het plan spreekt welsprekend over een ‘wendbare en veerkrachtige’ (‘agile and resilient’) organisatie en belooft ’talentmanagement’. Op papier klinkt wendbaarheid als efficiëntie. Echter, voor de promovendi en postdocs die de numerieke ruggengraat van ons personeelsbestand vormen, voelt wendbaarheid vaak als een eufemisme voor ‘meer doen met minder ondersteuning’. We kunnen het ons niet veroorloven een generatie briljante talenten te verliezen omdat ze te uitgeput zijn door bureaucratie of een gebrek aan budgetten om nog te durven dromen. Als we willen dat deze strategie meer is dan woorden, moeten we onze jonge onderzoekers meer bieden dan alleen leiderschapscursussen. We moeten ze een werkelijkheid bieden die werkt.

Hier zijn drie concrete manieren die mij te binnen schieten om ervoor te zorgen dat we hen niet kwijtraken:

Radicaal vertrouwen boven datagestuurde controle. Het plan stelt datagestuurde sturing voor. Pas op met wat je wenst. Je kunt niet sturen op data tenzij iemand ‘het beest voedt’ met rapportages, urenregistraties en evaluaties. Echte wendbaarheid is de afwezigheid, of op zijn minst een minimum, van regeldruk. Geef onze jonge wetenschappers lumpsum-budgetten en de autonomie om deze te besteden zonder dat elk treinkaartje naar Duitsland driedubbel gecontroleerd hoeft te worden. Vertrouwen toon je door te stoppen met controleren.

Creëer ‘High Patience Units’. In een systeem dat geobsedeerd is door output, moeten we de tijd beschermen die nodig is voor diepgaande, fundamentele wetenschap. We moeten onze promovendi en postdocs veilige zones garanderen – noem het High Patience Units – waar risicovol onderzoek met een hoge potentiële opbrengst wordt aangemoedigd, en waar een mislukt experiment wordt gezien als een wetenschappelijke bevinding, niet als een carrière-falen.

Mentorschap, geen management. We moeten de last van talentmanagement verschuiven van administratieve HR-cycli naar oprecht wetenschappelijk mentorschap. Onze jonge onderzoekers hebben geen behoefte aan nog meer Oracle-evaluatieformulieren; ze hebben behoefte aan senior wetenschappers die de tijd en mentale ruimte hebben om hen wegwijs te maken in het wetenschappelijke landschap, en hen het ambacht van effectief beurzenschrijven (grant writing) en het presenteren van wetenschap bij te brengen.

‘Connected for Impact’ is een prachtig schip vol grote ambities. Laten we er nu voor zorgen dat we de fundamentele levenswetenschappen aan boord hebben om het troebele water waarin we varen te begrijpen, én het vertrouwen dat nodig is om de bemanning aan boord te houden!