Hoogleraar mathematische fysica Klaas Landsman werkt een halfjaar aan de universiteit van Okinawa. Derde aflevering van een korte serie: de 'geest van betrokkenheid' als universitaire strategie.

In haar recente boek ‘De zwevende wereld’ over de Duitse arts Philipp von Siebold (1796-1866) en zijn bij een concubine verwekte dochter Shiimoto Ine (1827-1903), de eerste vrouwelijke arts in Japan, schrijft Annejet van der Zijl: ‘Meer dan zeventig procent van het Japanse grondgebied bestond uit bergen en vaak ondoordringbare bossen, waardoor er maar weinig grondstoffen of mogelijkheden voor landbouw waren. Dat had de bevolking zuinig, aandachtig en nauwkeurig gemaakt. Alles, tot het meest dagelijkse voorwerp aan toe, werd met de grootste zorgvuldigheid vormgegeven en gemaakt. (…) Alles en iedereen had een eigen plaats en functie, die door de Japanners met grote plichtsbetrachting werd ingevuld, zich te allen tijde bewust van de verantwoordelijkheid jegens het grote geheel.’

Dit landskarakter lijkt meer dan 200 jaar later nog steeds overheersend, mogelijk zelfs versterkt door de totale verwoesting in de Tweede Wereldoorlog. Je merkt het onophoudelijk, van de zorgvuldige manier waarop wordt afgerekend in de supermarkt tot de liefdevolle wijze waarop in het universiteitscafé de chai latte wordt klaargemaakt, en zelfs aan de manier van lopen.

Wat is in dit licht de functie van een universiteit, en in het bijzonder van het Okinawa Institute of Science and Technology (OIST), waar ik nu in mijn zevende week zit? Deze vraag houdt mij momenteel bezig, mede in het licht van onze nieuwe regering die het hoger onderwijs weer in dienst stelt van de B.V. Nederland, in schril contrast met mijn eigen jongensdroom waarin universiteiten de maatschappelijke orde omverwerpen, zoals dat in het Europa van 1968 geprobeerd werd en eerder in de twintigste eeuw in China ook gelukt is.

OIST benadrukt overal haar duale functie: meedoen aan het front van de internationale wetenschap, gecombineerd met een regionale rol. Een prachtig voorbeeld van deze combinatie was vorige week zaterdag de ‘beach-cleaning activity’, waarin de aangespoelde rotzooi op het strand door OIST-medewerkers werd opgeruimd. Met wel 50 man deden we urenlang PET-flessen en god weet wat in vuilniszakken, intussen (in mijn geval) pratend over zaken als ‘predictive coding’ als basis van het bewustzijn.

Deze universiteit heeft zijn status niet alleen te danken aan wat ruim twintig jaar geleden een gigantische financiële investering moet zijn geweest. Het is ook de geest van betrokkenheid, al is deze dan niet revolutionair van aard maar meer gericht op verbinding en kleine verbeteringen.

Lees alle columns van Klaas Landsman