Adviescommissie: ‘Schort samenwerking met dertien Chineze universiteiten op en weer beursstudenten uit Nijmegen’
-
Wuhan University. Foto via wikimedia commons
Schort de samenwerking met universiteiten uit China en Hongkong op en weer Chinese beursstudenten van de Radboudcampus. Die adviezen staan in een kritisch rapport van de Adviescommissie Samenwerkingsverbanden. Het college van bestuur reageert pas in 2027, na overleg met de ‘bredere academische gemeenschap’.
Chinese partnerinstellingen kennen niet of nauwelijks academische vrijheid, schenden de principes en normen van wetenschappelijke integriteit én maken zich schuldig aan ernstige en systematische mensenrechtenschendingen ten aanzien van studenten en medewerkers. Daarom moet Nijmegen de universiteitsbrede samenwerkingen met instellingen in China en Hongkong opschorten. Hetzelfde geldt voor bilaterale samenwerkingen op institutioneel niveau – denk aan facultaire samenwerkingen – bij gezamenlijke onderzoeksprojecten.
Dat staat in een recent rapport van de Adviescommissie Samenwerkingsverbanden over banden met Chinese partnerinstellingen. Ook adviseert de commissie in het rapport om de samenwerking van de Radboud Universiteit met de zogeheten China Scholarship Council-beurzen stop te zetten (waarover later meer). De commissie, waar vier onderzoekers van de universiteit in zitten, werd in oktober 2024 opgericht om internationale samenwerkingen te onderzoeken.
Rapport
Het onderzoek van de commissie naar de samenwerking met Chinese instellingen werd in november 2025 aangekondigd. Afgelopen juni werd een eerste versie voorgelegd, die in oktober werd aangevuld. Afgelopen week is dat document online geplaatst door de universiteit.
Inmenging van de overheid
Met de academische vrijheid is het niet goed gesteld in het Aziatische land. Op de International Academic Freedom Index scoorde het in 2025 slechts 0.07 indexpunten, ver onder het wereldwijde gemiddelde van 0.57. Ter vergelijking: Nederland scoort 0.76 indexpunten.
De reden voor de lage score is onder andere het ontbreken van de scheiding tussen de alleenheersende Communistische Partij van China (CCP) en universiteiten in China en Hongkong. “De partijpolitieke bemoeienis van de CCP met de universiteiten leidt in de praktijk tot ernstige en systematische schendingen van mensenrechten en vergaande inbreuken op de academische vrijheid en de wetenschappelijke integriteit”, concludeert het rapport.
“De partijpolitieke bemoeienis van de CCP leidt in de praktijk tot ernstige en systematische schendingen van mensenrechten”
Ook worden wetenschappelijke normen “ernstig geschonden” door het inperken van wetenschappelijke onafhankelijkheid in onderzoek en onderwijs en het beperken van vrije toegang tot bronnen en de bewegingsvrijheid van individuele wetenschappers. Tot slot maken de onderzochte Chinese partnerinstellingen zich schuldig aan het inperken van de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vereniging en vergadering, het recht op een persoonlijke levenssfeer en privacy, de bewegingsvrijheid en de godsdienstvrijheid.
Dertien samenwerkingen opschorten
De commissie raadt het college van bestuur aan dertien samenwerkingen op te schorten, plus een streep te zetten door een veertiende, voorgestelde, nieuwe samenwerking. De commissie schrijft in het rapport zich te realiseren dat op bepaalde onderzoeksgebieden de samenwerking met Chinese universiteiten wetenschappelijk gezien van groot belang is. “Echter, het wetenschappelijk belang van samenwerking weegt niet op tegen de risico’s op het punt van wetenschappelijke integriteit en mensenrechten.”
Eerdere adviezen
Het is niet de eerste keer dat er advies wordt uitgebracht over internationale samenwerkingen. Eerder raadde de commissie aan om samenwerkingsbanden met twee Israëlische universiteiten op te schorten – waar de universiteit enkele maanden later gehoor aan gaf. Opvallend genoeg gingen Radboudwetenschappers enkele maanden later alsnog een nieuwe samenwerking in een groter consortia aan, waarbij één van deze universiteiten betrokken was. In januari van dit jaar hield het college van bestuur op aanraden van de commissie een andere nieuwe voorgestelde samenwerking met de Ben-Gurion Universiteit van de Negev tegen. Ook schreef de commissie een rapport over afwegingskaders bij niet-universitaire samenwerkingen.
Het advies gaat niet over individuele samenwerkingen van Radboudwetenschappers met Chinese collega’s. Hier geldt, net als bij eerder advies over samenwerkingen met Israëlische wetenschappers, dat academici een eigen verantwoordelijkheid hebben in die afweging. Ook samenwerkingen in grotere consortia vallen niet onder het advies. Deze moeten per geval beoordeeld worden door de universiteit, mede door de complexiteit van dergelijke samenwerkingsconstructies.
Beursstudenten weren
Naast grotere samenwerkingsverbanden adviseert de commissie zoals hierboven vermeld ook om de samenwerking van de Radboud Universiteit met de zogeheten China Scholarship Council-beurzen op te schorten. Met deze subsidies kunnen Chinese studenten aan buitenlandse universiteiten promoveren. Aan de Radboud Universiteit worden op dit moment ongeveer tachtig promovendi geheel of gedeeltelijk gefinancierd vanuit een CSC-beurs.
“Alle resultaten die wezen op het ontstaan van COVID-19 in China werden systematisch gecensureerd”
Hoewel CSC-beurzen voor individuele onderzoekers bedoeld zijn, betreft het volgens de adviescommissie toch een vorm van institutionele samenwerking. De promovendi in kwestie worden immers rechtstreeks betaald door een Chinees overheidsorgaan, aldus het rapport. In de contracten tussen de promovendi en de Chinese overheid staan een paar clausules die volgens de commissie problematisch zijn. Studenten zijn onder andere verplicht om op regelmatige basis te rapporteren aan de ambassade en moeten beloven om China en de CCP niet te schaden. Bovendien zijn de studenten verplicht om terug te keren naar China.
Via de ambassade worden CSC-promovendi direct en systematisch gesurveilleerd en gemonitord door de overheid, aldus het rapport. Daarbij is zelfcensuur een belangrijk risico voor onderwerpen die als gevoelig worden geacht door China. Volgens de commissie is dit het geval in politieke en sociale wetenschappen, en is dit ook al gebeurd bij onderzoek in de natuurwetenschappen “waarbij alle resultaten die wezen op het ontstaan van COVID-19 in China systematisch gecensureerd werden”.
Nog geen beslissing over opvolging
Samenwerkingen met Chineze universiteiten liggen de laatste tijd onder vuur. Niet alleen vanwege de mensenrechtenschendingen, ook in verband met de kennisveiligheid. Zo waarschuwde inlichtingendienst AIVD eerder dit jaar nog voor mogelijke spionage vanuit het Aziatische land. Als de universiteit daadwerkelijk de banden verbreekt, is het de eerste Nederlandse universiteit die dat voor alle Chineze partnerinstellingen doet, meldt onderzoeksplatform Follow The Money.
Het college van bestuur heeft het advies van de commissie ontvangen, aldus een universiteitswoordvoerder. Er is echter nog geen knoop doorgehakt over de opvolging van het advies. Het college van bestuur verwacht in 2027 met een inhoudelijke reactie te komen.
‘Om de reikwijdte van het advies op het wetenschappelijk onderzoek en onderwijs aan de Radboud Universiteit goed te kunnen doordenken, en om de impact op de weging van dergelijke samenwerkingen te bezien, gaat het college in gesprek met de faculteiten, decanen en de brede academische gemeenschap waaronder de medezeggenschap’, zegt de woordvoerder.