Liefhebber Alex van der Hulst kiest om de week uit het cultuuraanbod in Nijmegen, en legt uit wat hot is en wat not. Deze keer: De hooggespannen verwachtingen rondom Christopher Nolan’s film The Odyssey.

Ik ken de persoon die The Odyssey met gebalde vuisten gaat kijken. Eelco de Boer schreef met de nodige fantasie een boekje over Homerus die een Zeeuw was en dat Odysseus ergens tussen het Zwin, Hompelvoet en Saeftinghe heeft gedwaald.

The Odyssey is de kaskraker van deze zomer en heeft Zeeland compleet genegeerd. Iedere film van Christopher Nolan is een evenement en als hij dan ook nog eens een epos verfilmt, dan snap je hoe hij op een geschat budget van 250 miljoen dollar uitkwam. Cinematograaf Hoyte van Hoytema moest met een IMAX-koelkast op zijn rug op meerdere plekken in de wereld filmen om The Odyssey in alles groots te laten lijken.

Nolan koos deze keer eens niet voor de frêle gestalte van acteur Cillian Murphy, maar voor het iets minder breekbaar aandoende lichaam van Matt Damon als hoofdrolspeler. De chronisch woedende rechtse horde koos echter een andere casting uit als strijdperk, want dat Lupita Nyong’o als zwarte vrouw de rol speelt van Helena bezorgt die groep hyperventilatie.

Weekje wachten nog

Allemaal leuk en aardig, maar hoe is die film dan, zul je je afvragen. Dat weet ik dus ook niet, want het is nog een week wachten voordat hij in de bioscoop te zien is. Wel kon ik een rondje bellen met wetenschappers van de Radboud Universiteit die het verhaal op hun duimpje kennen.

Handig voor mij, want mijn meest intensieve ervaring met de tekst was toen ik een potje maakte van de Griekse vertaling op de middelbare school. In een proefwerk schreef ik de zin dat Ajax met een bloempot in zijn hand op het slagveld een akker om aan het ploegen was, waarna ik doorkreeg dat ik beter voor atheneum had kunnen kiezen.

Goed dus dat Ronald Blankenborg van Griekse Taal- en Letterkunde me even bijpraat. Zo herinnert hij me aan de miniserie The Odyssey uit 1997 waar de rollen van Greta Scacchi, Isabella Rossellini en Vanessa Williams nogal indruk maakten op de jonge columnist. In ieder geval meer dan Jeroen Krabbé die volgens IMDB ook een rolletje had.

Verder zijn de verfilmingen van de Odyssee niet talrijk, vandaar dat Nolan ook spreekt over een lacune die hij wilde vullen. In 2024 speelden Ralph Fiennes en Juliette Binoche het tweede deel van het epos in de film The Return, wanneer Odysseus in vermomming terugkeert op het Griekse eiland Ithaca en daar af te rekenen heeft met het lamlendige zooitje dat aast op zijn vrouw en zijn koninkrijk.

Flashback

Kyrke Otto, docent en promovenda bij Geschiedenis van de Filosofie, wijst me dan weer op de raamvertelling van het oorspronkelijke verhaal. Odysseus vertelt over zijn avonturen in een flashback als hij bij de Faiaken is aangespoeld. Tel daarbij het zwikkie goden op dat de hele tijd het verhaal in- en uitwandelt en je ziet voor welke dilemma’s Nolan stond bij het schrijven van het scenario. Otto is vanwege haar eigen onderzoek erg benieuwd hoe de transformatie van Odysseus’ mannen in varkens wordt verbeeld. Dat wordt vast goochelen in de film.

‘Als Nolan zich zou baseren op de oudste gevonden potscherven met afbeeldingen, dan had Matt Damon de halve film in zijn nakie moeten rondlopen’

Wat alvast duidelijk wordt uit de trailer is dat Damon en de zijnen in een soort van Romeinse harnassen lopen, met boten die uit de vikingtijd lijken te komen en paleizen die net als bij Game of Thrones en Lord of the Rings bovenop rotsen staan. Daarnaast zijn de Grieken op hun souvlaki getrapt dat de hele cast vol Britten en Amerikanen zit, terwijl het verhaal zich oorspronkelijk tussen Griekenland en Turkije afspeelt.

Dit alles was Ronald Blankenborg al opgevallen, maar dat zal zijn kijkplezier niet vergallen, zo vertelt hij. Ook aan het matig ontvangen Troy (2004) kon de classicus destijds wel lol beleven. En als Nolan zich zou baseren op de oudste gevonden potscherven met afbeeldingen, dan had Matt Damon de halve film in zijn nakie moeten rondlopen. Zie die 250 miljoen dollar in de VS dan nog maar terug te verdienen.

Er zitten zo veel verhalen in de Odyssee dat het de vraag is wat Nolan er in bijna drie uur van aan bod kan laten komen. Zelfs al worden de Grieken de hype van deze zomer dan is het nog maar de vraag of dit effect heeft op de studentenaantallen bij de opleiding Grieks. Ik denk niet dat het Erasmusgebouw als Troje bestormd gaat worden door leergierige scholieren. Het mag natuurlijk wel, maar er begint in september ook een zesdelige cursus over Odysseus bij Radboud Reflects. Zonder box office-verwachtingen, historische onjuistheden of cultuurstrijd. Gewoon wetenschap dus. Zoals The Odyssey gewoon een film is. Al is het degene met de hoogste verwachtingen van 2026.