Fraude met basisbeurs is te simpel: één vinkje levert honderden euro’s op
-
Studenten van de Radboud Universiteit tijdens de introductie. Afbeelding ter illustratie. Foto: Johannes Fiebig
Stiekem een uitwonendenbeurs aanvragen, terwijl je eigenlijk nog bij je ouders woont? Volgens onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW is dat in het huidige systeem te makkelijk. Studenten moeten beter beseffen dat ze fraude plegen.
Studenten die op kamers wonen, krijgen een hogere beurs dan thuiswonenden: een verschil van bijna tweehonderd euro per maand. Studenten kunnen daar misbruik van maken.
DUO probeerde dit te bestrijden, maar controleerde daarbij vooral studenten met een migratieachtergrond. Er was sprake van indirecte discriminatie. Bovendien rammelde het bij de controles zelf en het bewijs voor fraude was vaak zwak. Dat bleek in 2023 uit onderzoek van het Hoger Onderwijs Persbureau (HOP) met Investico, NOSop3 en dagblad Trouw.
Intussen wordt gewerkt aan een nieuw controlesysteem, dat in de loop van het volgende studiejaar van start moet gaan. Daarbij wordt ook ingezet op preventie: hoe moedig je studenten aan om minder te frauderen? In opdracht van OCW is hier onderzoek naar gedaan. De resultaten zijn vorige dinsdag naar de Tweede Kamer gestuurd.
Vinkje zetten
Volgens de onderzoekers is het nu te makkelijk om te frauderen. Studenten hoeven zich alleen maar ergens anders in te schrijven bij de gemeente en dan een vinkje te zetten bij ‘uitwonend’. Daarnaast schatten ze de kans op controles laag in. De hogere beurs wordt bovendien vaak gezien als ‘makkelijk extra geld’.
De onderzoekers komen ook met mogelijke oplossingen. Veel mensen willen een positief beeld van zichzelf hebben, staat in het rapport. Als ze bewuster moeten kiezen voor fraude vinden ze dat onaangenaam.
Daarom adviseren ze om de thuiswonendenbeurs als standaard in te stellen. Studenten die een uitwonendenbeurs willen, moeten dat dan actief aanpassen én hun adres invullen. Zo worden ze gedwongen stil te staan bij hun keuze.
Controles
Ook helpt het als studenten beter beseffen dat ze gecontroleerd kunnen worden. Informeer hen daar dus beter over. Daarbij waarschuwen de onderzoekers wel dat als DUO dit te vaak doet, dat als ‘vijandig en oneerlijk’ ervaren kan worden en een averechts effect heeft.
Ten slotte is het volgens de onderzoekers belangrijk dat de studenten de hogere beurs niet meer als ‘makkelijk extra geld’ beschouwen. Dat heeft te maken met framing, stellen de onderzoekers. De uitwonendenbeurs moet niet worden gezien als een beloning, maar als een compensatie voor de extra kosten.
MHSDumanon schreef op 23 juni 2026 om 21:59
Als de Staat nou gewoon uitbetaalt per standaardpagina gestudeerd, gecategoriseerd op vak en niveau, dan weet je als student waar je aan toe bent en kan je met duidelijkheid en zekerheid aan de slag. Bij een bijbaan spreek je ook een uurloon af. Die werk je, je staat daar te slepen met vakkenvullerskarren en gouden stromen bier te tappen, en omdat je voltooit en mooi werk levert betaalt je baas je uit. In de kern een makkelijk systeem. Je krijgt betaald waar je aan gewerkt hebt.
Door het systeem van toeslagen, niet gebaseerd op prestatie, en een hoger onderwijssysteem wat de student, omdat het institutioneel geld kóst, omdat het veel leren, en weinig studeren betreft, erg op de schuldenkonto drukt mettertijd, als de student naar iets maatschappelijks waardevols toe wilt leren en daarvoor veel moet ontzien, werkt dat demotiverend.
Een anekdote uit de individuele doos: ik migreerde binnen Nederland naar een universiteitsstad omdat daar, nouja, een universiteit is, maar het curriculum betrof buitensporig veel leren, en door de interieurarchitectuuropstellingen van de hoor- en werkcolleges was de enige manier om te leren stúderen voornamelijk de professoren, respectievelijk professoresses gadeslaan en het beste beentje voorzetten bij de presentaties. Nouja, ik zit daar om wat te leren, dacht ik toen. Maar ik zát daar niet om wat te leren, ik was daar om te stúderen.
Een halve ton studieschuld was ik verder en mijn aantal gestudeerde uren namen niet substantieel toe, en waren verspreid over een breed aantal opleidingen, dus naar afsluitende hbo en wo- accreditatie kon ik fluiten. Ik ben maar teruggegaan naar waar ik vandaan kwam, heb zelf een studietafel getimmerd, heb studiemateriaal verzameld, ben er maar aan gaan staan, en ben aan het werk gegaan door al staande het werk te gaan bestuderen. En goh, dan kom je wél aan essentiële canonieke boeken toe, studeer je wél breed, maak je wél grote werken waar je plezier van hebt, voltooi je wél volledige werken in plaats van door de instelling geselecteerde secties van teksten, en drink je mínder goudgele rakkers, en is de ontgroening voornamelijk onkruid wieden als tegenprestatie voor de gemeentelijke participatiewetuitkering. Maar ja, ik hád de methode tot werken al geleerd, wat gewoon werd getoond in de hele schoolcarrière.
Terugkijkend op mijn tijd aan De Instituten, was het voornamelijk léérgeld wat ik uitgaf, geen stúdiegeld, want studeren zou iederéén wat op moeten leveren. Ik ben blij dat ik weer tussen de melkkoeien verkeer, dan weet ik tenminste hoe de verhoudingen liggen.
Maar om dan studiebeurzen zoals ze nú geregeld zijn studiebeurzen te noemen, tsja. Heb ik voor meer dan een halve ton euro kennis vergaard, was dat de prijs? Wat is de prijs van de meest cultureel en maatschappelijk profitabele studie (en dan heb ik het dus níét over de centen, het was altíjd al ‘Hart voor weinig en nooit chagerijnig’) die ik nodig heb om niet constant het idee te hebben dat ik geen Nederlander ben die door zijn natuurlijke zwartheid wordt verzwartschaapt, en wordt gekort op fouten die andere kleuren afkeuren omdat ze zelf niet kunnen kleurkeuren? Niet zingen omdat ze teveel bezig zijn met whatsappingen?
Wel, het is terug naar de basis. Het was altijd al de basis. De landelijke politiek belast maar en slaat maar lekker toe, mijn geld komt nu van de gemeente, en ik studeer vrolijk lekker wat de stad nodig heeft, ik wil, en nodig heb, maar dan wel vrolijk omdat ik goed werk doe. En ja, dán staat er na lang en hard werken wél een plusje op je omzetbalans. Een plusje dat je verdíénd hebt.
Leuk, plussen en minnen. Maar kunnen we nog een beetje normaal vermenigvuldigen of moet ik nu ook Den Haag om vrijgeld vragen? Ik dank u beleefd en pas voor die schijn van afhankelijkheid van mij en laat het schieten. Ik vraag wel gewoon aan mijn échte ouders hoe je dat doet.