Woensdagnacht vertrekken vier NASA-astronauten richting de maan. Slaagt hun missie, dan gaan op een van de volgende lanceringen mogelijk Nijmeegse radiotelescopen mee.

To go where no one has gone before. Deze uitspraak uit de science-fictionserie Star Trek moet de komende week realiteit worden. In de nacht van woensdag op donderdag, net na middernacht, lanceert de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA een raket die de vier astronauten aan boord verder van de aarde moet gaan brengen dan ooit een mens is geweest: naar de achterkant van de maan.

Eerste vrouw

Landen gaan de astronauten niet, ze maken alleen een rondje achterlangs, op zo’n vijf- tot vijftienduizend kilometer boven het maanoppervlak. Daarna keren ze weer terug naar de aarde. Een volgende missie uit dit zogeheten Artemisprogramma moet wél mensen weer op de maan zetten, voor het eerst sinds de jaren zeventig. Voor het eerst zal er dan ook een vrouw rondlopen. In de verdere toekomst zou er een maanbasis moeten komen.

De aankomende lancering is ook spannend voor Nijmeegse astronomen. Zij willen over vijf tot tien jaar graag een batterij radiotelescopen op de achterkant van de maan neerzetten, binnen een project van het Europese ruimtevaartagentschap ESA. Directeur van het Radboud Radio Lab Marc Klein Wolt: ‘Die telescopen willen we graag als vracht meesturen met een toekomstige Artemis-missie. De ESA heeft zelf nog geen raketten die naar de maan kunnen, dus zijn we nu met de NASA in overleg.’

Na de oerknal

Radiotelescopen maken geen directe foto’s van het heelal, maar vangen voor het oog onzichtbare radiosignalen op. Veel van die signalen zijn afkomstig diep uit het heelal, en uit een tijd vlak na de oerknal, toen er nog geen zichtbaar licht was. Astronomen hebben alleen theorieën over hoe het heelal er destijds uitzag, maar nog geen meetgegevens.

‘Als alles volgens plan gaat, dan staan er mogelijk al tussen 2030 en 2034 de eerste telescopen op het maanoppervlak’

De achterkant van de maan is dé plek om deze signalen op te vangen. Vanaf de aarde kan dat niet, omdat ze dan overstemd worden door alle radiosignalen van de mens: denk aan radio en tv, maar ook telecommunicatie. Ook de atmosfeer gooit roet in het eten. Aan de achterkant van de maan is het daarentegen volledig ‘stil’ en is er ook geen atmosfeer. In 2018 stuurde Klein Wolt om die reden al een enkele radiotelescoop mee met een Chinese satelliet die nu achter de maan hangt.

Klein Wolt: ‘Als deze missie woensdag mislukt, dan levert dit onze maanplannen jaren vertraging op. De raketten waarmee Elon Musk naar de maan wil zijn niet meteen een alternatief. Die zijn nog niet klaar en moeten zich daarna bovendien nog bewijzen.’

Technisch haalbaar

Gaat alles wel volgens plan (en de komende jaren ook), dan staan mogelijk al tussen 2030 en 2034 de eerste telescopen op het maanoppervlak, denkt de astronoom. ‘De komende jaren hebben we ook hard nodig om te kijken of alles technisch wel haalbaar is.’

Mocht de lancering woensdag niet doorgaan – dat gebeurde afgelopen maart al eens – dan zijn er de komende dagen nog een paar kansen. Daarna wordt het op zijn vroegst pas eind april dat de astronauten geschiedenis kunnen schrijven.