Israël doet steeds minder vaak mee aan onderzoek van Horizon Europe: de financiering is meer dan gehalveerd. Europese landen werken minder graag samen met Israëlische instellingen.

Het Europese programma Horizon verdeelt jaarlijks ruim dertien miljard euro aan wetenschappelijk onderzoek. Het programma telt 23 ‘geassocieerde’ landen, naast de 27 EU-lidstaten. Ook Israël doet al jaren mee.

Maar door de genocide in Gaza ligt die samenwerking onder vuur. In Nederland pleit de KNAW voor het schorsen van Israël uit Horizon. De Europese Commissie wilde Israël uitsluiten van het innovatieprogramma binnen Horizon Europe, maar dat voorstel werd weggestemd.

Hoewel het land dus nog mee mag blijven doen, is het succes binnen Horizon fors teruggelopen, meldt de Europese nieuwssite Science Business. In 2022 ontving Israël zo’n 303 miljoen euro aan subsidie. Vorig jaar was dat nog maar 119 miljoen euro.

Uitschieter

Die cijfers moet je wel een beetje relativeren. ‘Het jaar 2022 was een uitschieter’, vertelt Joep Roet, plaatsvervangend directeur van Neth-ER, de belangenorganisatie van Nederlandse kennisinstellingen in Brussel. Ook Nederland ontving in 2022 bijna twee keer zoveel geld als vorig jaar. Door vertraging kon Horizon Europe destijds pas later van start.

Roet: ‘Een deel van het geld uit 2021 werd pas toegekend in 2022. Daarbovenop was er voor Horizon extra geld beschikbaar uit het coronaherstelfonds.’ Absolute cijfers zeggen dus niet alles, maar de deelname van Israël loopt wel degelijk terug.

Samenwerkingen met Nijmegen

Steeds minder universiteiten willen nog samenwerken met Israëlische instellingen, vanwege de banden met het Israëlische leger. In Nederland hebben verschillende universiteiten de banden met Israëlische universiteiten en bedrijven opgeschort. Dat gebeurde eerder al op (onder andere) de TU Delft en Universiteit Utrecht. Ook Leiden besloot deze week de banden te herzien.

De Radboud Universiteit schortte in mei 2025 banden met twee Israëlische partnerinstellingen op. In februari van dit jaar zag de Nijmeegse onderwijsinstelling nog af van een nieuwe beoogde samenwerking met de Ben-Gurion Universiteit van de Negev.

Opvallend genoeg ging er in januari 2026 wél een andere samenwerking met Israël van start onder de paraplu van Europe Horizon. Voor het onderzoek ‘Physics and Applications of Negative IONS’ ontving de Radboud Universiteit zo’n 300.000 euro. Bij dat project zijn ook de Hebrew University of Jerusalem en het Weizmann Institute of Science betrokken, als ook het Israëlische bedrijf Quantum Art Ltd.

Ook minder ERC-beurzen

Israël ontving het afgelopen jaar ook minder ERC-beurzen, waarvoor individuele wetenschappers subsidie kunnen aanvragen. Met een gemiddeld slagingspercentage van 21 procent was Israël jarenlang koploper, maar het aantal toegekende beurzen is aanzienlijk gedaald. In 2022 ging het nog om 118 gefinancierde projecten, in 2025 waren dit er maar 42. Een ERC-woordvoerder zegt tegen Science Business dat de Israëlische onderzoeksvoorstellen het afgelopen jaar simpelweg niet zo goed waren.

In principe worden onderzoeksvoorstellen alleen op kwaliteit getoetst, maar de beoordelaars kunnen wel zien waar indieners vandaan komen. In een andere context waarschuwde een ERC-werkgroep onlangs dat het land van wetenschappers invloed kan hebben op hun kansen.

Israëlische universiteiten waarschuwen op hun beurt dat het verbreken van de banden tot isolatie van Israëlische academici leidt, ook van wetenschappers die zich kritisch over de regering van premier Benjamin Netanyahu uitlaten.