Kranten hebben er een handje van: via een Facebookbericht proberen ze de lezers te verleiden op een artikel te klikken. Zo’n post is vaak subjectiever dan het stuk zelf en dat gaat ten koste van de betrouwbaarheid van het nieuwsmerk, blijkt uit het promotie-onderzoek van taalwetenschapper Elena Savinova.

Welke media heb je onderzocht?

‘Mijn onderzoek richtte zich uitsluitend op Britse nieuwsmedia. Ik heb twee kwaliteitsmedia bekeken: BBC en Sky News. En ook de twee populairste tabloids: Daily Mail en Metro.’

Wat was je vraag?

‘Wat het effect op lezers zou zijn van het toevoegen van subjectieve zinnetjes in Facebookposts. Een voorbeeld uit Metro: bij een online artikel over de ontmoeting tussen Elon Musk en Donald Trump tijdens de Charlie Kirk memorial vorig jaar plaatsten ze op Facebook de zin “Let’s just say it was not exactly a bromance revival“. Dat is een interessante woordkeus voor een nieuwsmedium. Heel subjectief, omdat er een impliciet oordeel in zit.’

Hoe definieer je ‘subjectief’?

‘Ik legde Britse native speakers zinnetjes voor en vroeg ze aan te geven hoe subjectief ze die zinnetjes vonden. Een voorbeeld van een heel objectieve tekst is: “Londen is de hoofdstad van Groot-Brittannië”. Extreem subjectief is: “De show was ontzettend slecht.”

Vervolgens heb ik een computermodel getraind om subjectiviteit van objectiviteit te onderscheiden en geteld hoe vaak de verschillende media gebruikmaakten van subjectief taalgebruik. BBC en Sky News bleken evenveel subjectief taalgebruik toe te passen in hun nieuwsberichten als op Facebook, maar Daily Mail en Metro stopten meer subjectieve zinnen in hun posts op sociale media. Soms voegden ze ook een emoji toe, en een emoji is natuurlijk nooit objectief. Dus het lijkt een bewuste keuze van die redacties.’

Om lezers te verleiden op het stuk te klikken?

‘Daar heb ik niet specifiek onderzoek naar gedaan, maar op basis van eerdere interviews met journalisten lijkt interactie inderdaad het doel. In een vervolgonderzoek heb ik gekeken naar de invloed van subjectiviteit op de geloofwaardigheid van een nieuwsmedium en of het ervoor zorgt dat mensen verder willen lezen. Ik heb variaties in formuleringen die ik zelf had bedacht, getest bij een lezerspanel. Meer subjectieve formuleringen zorgden er niet voor dat mensen meer interesse hadden om verder te lezen, maar zelfs vrij subtiele verschuivingen in subjectiviteit zorgden er wél voor dat ze de nieuwsbron als minder geloofwaardig gingen beschouwen.

‘Je kunt subjectiviteit gebruiken om nieuwsgierigheid te wekken, maar het zorgt er niet per se voor dat mensen verder willen lezen’

Je kunt subjectiviteit dus gebruiken om nieuwsgierigheid te wekken op sociale media, maar het zorgt er niet per se voor dat mensen verder willen lezen, en het kan ten koste gaan van je geloofwaardigheid. In een tijdperk waarin gebruikers de hele dag door nieuws consumeren via verschillende platforms, bestaat de kans dat ze je nieuwsmedium minder vertrouwen als ze het te subjectief vinden. Dus als je serieus genomen wilt worden als nieuwsbron, kun je waarschijnlijk beter niet te veel subjectiviteit in je teksten opnemen.’

Iets anders wat je concludeerde, is dat lezers niet allemaal even goed onderscheid kunnen maken tussen feiten en meningen.

‘Nee. Veel mensen konden de subjectieve aanwijzingen die ik erin had gestopt, niet herkennen. Meningen kunnen zo worden verward met feiten en dat lijkt me niet wenselijk als je doel als nieuwsmedium is om je lezers te informeren. Wat overigens opviel, was dat mensen die geregeld een boek lazen, hier beter in waren. Boeken lezen helpt om je begrip tussen feiten en meningen te vergroten.’

Dus wat kunnen we daaruit concluderen?

‘Dat het dus belangrijk is om lezen te promoten onder kinderen. Ik weet dat de leesvaardigheid in Nederland en in de rest van Europa afneemt. In de strijd tegen nepnieuws en misinformatie is het denk ik zinvol om kinderen het onderscheid tussen een feit en een opinie al jong bij te brengen.’