Er zaten foute, AI-gegenereerde citaten in een toespraak van UGent-rector Petra De Sutter. Nu claimt ze dat de mediarel die volgde een gerichte smeercampagne was. Columnist Adriaan Duiveman is niet overtuigd. ‘Als we dan toch ergens een mes willen vinden, laten we dan zoeken naar Hanlons scheermes.’

Er moet een ‘intern lek’ zijn. Het is anders wel érg toevallig, aldus de Universiteit Gent-rector Petra De Sutter. Kort voordat de arts en universiteitsbestuurder een eredoctoraat zou ontvangen van de Universiteit van Amsterdam publiceerde het Vlaamse onderzoeksmedium Apache een artikel dat haar integriteit in twijfel trok. Naar aanleiding van een lezerstip hadden journalisten geconstateerd dat er maar liefst drie citaten in haar speech bij de opening van het academisch jaar volkomen verzonnen waren. En die quotes waren niet zomaar uit de lucht gegrepen, maar kwamen uit de cloud van kunstmatige intelligentie. Het waren AI-hallucinaties.

Die ontdekking was des te saillanter omdat De Sutter haar rectoraatsverkiezing had gewonnen met een AI-kritisch programma. De voormalige Groenpolitica (en eerste transgenderminister van Europa) waarschuwde daarin voor chatbots in het onderwijs. Vervolgens startte ze het academisch jaar met een gehallucineerde quote van Einstein: ‘Dogma is the enemy of progress, u kent het misschien wel.’ Nou, niet dus. Een grote mediarel volgde in Vlaamse en Nederlandse media. Onder deze omstandigheden, zo oordeelde De Sutter, kon ze het Amsterdamse eredoctoraat niet aannemen.

Maar in plaats van zelfinzicht en excuses, koos De Sutter vervolgens voor de tegenaanval. Tijdens een optreden in het theater van Deinze vertelde de rector dat ze de gegenereerde quotes enkel had toegevoegd om haar rede wat ‘te spijzen’. Op de toespraak had ze maar liefst drie hele weken zitten zwoegen. Maar, erger nog, de mediarel zou volgens De Sutter niets minder zijn dan een smeercampagne bekonkeld door haar vijanden en scoop-gretige journalisten. Zou er iets voor die claim te zeggen zijn?

Het hele mediacircus was inderdaad niet fraai. Nog afgezien van de transfobe drek op sociale media, trokken collega-academici publiekelijk van leer tegen De Sutter. Rik Torfs, voormalig rector van de KU Leuven, stelde op de VRT dat het ‘gênant [is] als de rector van een universiteit in een toespraak de regels overtreedt die ze haar studenten oplegt’. ‘Dit blijft,’ voorspelde hij, ‘nog heel lang aan mevrouw De Sutter kleven.’ Inmiddels blijkt dat kerkjurist Torfs maar beter niet de eerste steen had kunnen werpen. In zijn eigen, meest recente boek staan namelijk ook verzonnen citaten en incorrecte literatuurverwijzingen die, op z’n minst, de zweem van AI hebben.

‘De academische wereld is nog altijd niet vies van vuile spelletjes’

Dus nee, de academische wereld is nog altijd niet vies is van vuile spelletjes. Willem Frederik Hermans’ sleutelroman over zijn tijd aan de Rijksuniversiteit Groningen, Onder professoren, draaide al om vetes tussen hooggeleerde ego’s. En ook daar worden die intriges in de media uitgevochten. (Hermans’ personages klagen overigens over de lokale universiteitskrant, volgetikt door een ‘beroepsjournalist op maandsalaris’ die ook nog eens ‘een gesjeesde student uit Nijmegen’ blijkt te zijn.)

Daarnaast is het in Gent al helemaal niet moeilijk om overal complotten te zien. De universiteit zou een van de laatste bastions van de vrijmetselarij zijn. Elders in de Lage Landen is het geheim genootschap enkel nog een excuus van bedaagde heren om hun wijnrekening wat esoterisch cachet te geven. Zo niet in Gent. Naar verluidt leer je daar de fijne kneepjes van het academische vak tijdens een ferme handdruk met een tedere streling op de derde knokkel. Misschien is het nog niet eens zo’n gek idee dat het mes in De Sutters rug vanonder een kalfslederen schootsvel is gehaald.

Apache spreekt alle verdachtmakingen echter overtuigend tegen: de tip was al eerder bij de redactie binnengekomen en kwam niet uit vijandige hoek. Dus als we dan toch ergens een mes willen vinden, laten we dan zoeken naar de meest bruikbare in deze casus: Hanlon’s razor. Dit ‘scheermes’, vernoemd naar de Amerikaanse schrijver Robert J. Hanlon, leert ons dat je nooit kwaadaardigheid moet toeschrijven aan datgene wat je net zo goed kan verklaren als stommiteit. In de casus-De Sutter lijkt me stommiteit verreweg de beste uitleg. Stommiteit van de rector zelf, wel te verstaan.

Want hoe dacht ze zelf dat het zou gaan? Dat wanneer ze een zaal vol tekstvretende wetenschappers en studenten toesprak, geen enkele aanwezige haar gehallucineerde citaten zou checken? Of dacht ze dat haar publiek al vredig was ingedommeld op dat punt, in afwachting van de borrel?

Misschien is zoveel naïviteit maar op één manier te verklaren: overmatig AI-gebruik. Radboudfilosoof Anco Peeters waarschuwde in een interview met Trouw dat studenten die vertrouwen op chatbots ‘verdwalen in de kennisjungle’. Dat is een staat waarin, zo parafraseert de journalist Peeters, ‘je geen idee hebt hoe of waar je nieuwe informatie kunt vinden, filteren en ordenen’. In dat duistere, beangstigende oerwoud hallucineert De Sutter nu niet alleen Einsteincitaten, maar ook een mes in haar rug.

Lees alle columns van Adriaan Duiveman