Of we ze nu heiligverklaren of niet, we hebben helden nodig, ontdekte columnist Adriaan Duiveman tijdens de Titusmaaltijd in de Studentenkerk.

Hé, die herken ik. Die ernstige frons, dat strakke mondje, die blik die dan toch weer iets verrassends zachts heeft. Ik stond onder in de basiliek van Valletta, Malta, omringd door weelderig stucco en glimmend natuursteen. Toch tuurde ik met samengeknepen ogen naar een simpel portretje in een van de nissen. Was het hem echt? Was dat onze Titus Brandsma?

Dat had ik niet verwacht: onze homegrown heilige zomaar in een basiliek op een mediterraan eilandstaatje. Maar wat wist ik ook over hem? Oud-rector, verzetsman, vermoord in Dachau door de nazi’s. Dat was het wel. En oh ja, hij in mijn ooghoek, als bronzen beeld aan de muur van het Cultuurcafé, als ik met collega’s weizen wegtik op het terras.

Op 12 mei was ik bij de Titusmaaltijd in de Studentenkerk in het kader van de jaarlijkse Titusdag. Daar leerde ik dat Brandsma niet zomaar de Heilige Titus was geworden. Hij was intellectueel en organisatielustig, maar ook gevoelig en vriendelijk voor zijn medegevangenen – tot aan zijn gruwelijke einde. Als je iemand tot voorbeeld moet verheffen, laat dat dan deze man zijn.

Protestanten zoals ik kijken meewarig naar de heiligenverering van onze katholieke zusters en broeders. We delen de Apostolische Geloofsbelijdenis met hen en die stelt dat ook wij nog altijd geloven in de ‘gemeenschap der heiligen’. Maar elke dominee zal de geschrokken catechisant daarbij heel snel uitleggen dat ‘wij dat écht anders begrijpen dan de katholieken’. Weg met de wierrook, weg met de beelden en, dat al helemaal: weg met de relieken. Nee, aan dat soort heiligen doen wij niet.

Toch moet ook de protestant erkennen dat helden – of ze nou heilig zijn of niet – een functie hebben.

‘In de metrostellen waarmee Batman reisde, kreeg de zwangere vrouw aanzienlijk vaker een stoel aangeboden’

Dat bleek onder andere uit een bijzonder experiment in de Milaanse metro. Onderzoekers van de lokale universiteit lieten een zwangere vrouw (een vrouwelijke onderzoeker met een buikprothese) instappen in een vol metrostel. Ze noteerden vervolgens hoe vaak medepassagiers haar een stoel aanboden. In een deel van de experimenten deden ze echter een bijzondere interventie. Aan de andere kant van het metrostel stapte een andere confederate van de onderzoekers in. Deze confederate was verkleed. Als Batman.

Wat bleek: in de metrostellen waarmee Batman reisde, kreeg de zwangere vrouw aanzienlijk vaker een stoel aangeboden. Zonder Batman kreeg de vrouw in 37,66 procent van de gevallen een stoel. Mét Batman was dat maar liefst 67,21 procent. Dat verschil noemden de onderzoekers het ‘Batmaneffect’.

De onderzoekers boden meerdere verklaringen. Volgens hen zijn mensen in onverwachte omstandigheden sneller geneigd om altruïstisch te handelen. En ja, een man in een Batmanpak is toch best onverwacht. Maar er is nog een goede, mogelijke verklaring, zo schrijven ze: de superheld primede mensen om zich ook als held te gedragen. Goed voorbeeld doet immers goed volgen.

Zou Titus hetzelfde met ons doen? Niet in een Batmankostuum, maar zijn habijt ruist nog altijd over de campus. Tijdens de Titusmaaltijd kookten en aten studenten, docenten en hoogleraren samen. Ze gingen met elkaar in gesprek over de verzetsheld. Maar na afloop stond de keuken opnieuw vol. Ze deden allemaal samen de afwas.

Was dat het Tituseffect?

Lees alle columns van Adriaan Duiveman