Met het bombarderen van Venezuela en het oppakken van president Nicolás Maduro door de Verenigde Staten stijgen de spanningen in die regio naar een nieuw hoogtepunt. Wat betekent dit op korte en lange termijn? Vox vroeg het aan universitair docent internationale betrekkingen Gustav Meibauer.

De Verenigde Staten vielen afgelopen weekend Venezuela aan en namen de president van het land, Nicolás Maduro, gevangen. Hij en zijn vrouw staan in New York terecht voor onder meer drugshandel. Een ongehoorde internationale actie, zeker nu Donald Trump zegt dat de VS tijdelijk de macht overnemen in het land.

Universitair docent internationale betrekkingen Gustav Meibauer van de Radboud Universiteit volgt de ontwikkelingen op de voet; hij is gespecialiseerd in buitenlands beleid en richt zich op verward staatsgedrag, besluitvorming en buitenlandse beleidskeuzes. ‘Laat dit een wake-up call zijn voor Europa.’

Waarom valt Trump een ander land aan en neemt hij het staatshoofd gevangen?

Meibauer begint te lachen bij de vraag. ‘Heb je even? Want daar zijn meerdere mogelijke verklaringen voor.’

‘Uiteraard gaat het om olie, zoals Trump in zijn speech ook aangaf. Die olie zou Venezuela gestolen hebben van de VS. In de jaren ’70 waren er veel Amerikaanse oliebedrijven in het land, maar die zijn allemaal genationaliseerd door Venezuela. En Trump, die zichzelf ziet als businessman, vindt in die olie een grondstof die cruciaal is voor de Amerikaanse economie. Sterker nog, de olie staat voor hem symbool voor de economie. Terwijl het te betwijfelen is of Amerikaanse bedrijven daadwerkelijk geïnteresseerd zijn in de Venezolaanse olie, vanwege het imago en de structuur ervan.’

‘Daarbij is het ook internationale power play, een toespeling op de Monroe-doctrine uit de 19^e eeuw, waarbij de VS geen buitenlandse inmenging wilden in Midden- en Zuid-Amerika. Destijds was dat om verdere Europese kolonisatie tegen te gaan, nu is het vooral gericht tegen China en Rusland, die op diplomatiek en economisch vlak in die regio investeren. Trump wil met de aanval bewijzen dat dat hij de baas is in de eigen achtertuin.’

‘Maar zelf geloof ik ook dat de mensen rondom Trump hem van alles influisteren. Het verhaal dat de VS de olie terug claimen waar het recht op heeft, doet het natuurlijk goed bij de aanhang van Trump, maar is niet het hele plaatje.’

‘Venezuela is een socialistische staat, terwijl Trump veel meer heeft met autocratische leiders. En dan zit er ook nog klein zeer achter, zoals dat Marco Rubio, de minister van Buitenlandse Zaken, simpelweg een hekel heeft aan Maduro en dat Trump graag de Nobelprijs voor de Vrede had gewonnen, die nu naar de oppositieleider van Venezuela is gegaan. En tot slot heb je dan natuurlijk nog het MAGA-beeld van de stroom immigranten en drugs die vanuit dat land naar de Verenigde Staten komen. Dat gaat meer om het beeld dan de werkelijkheid, aangezien Venezuela geen grote rol speelt in drugs die naar de VS komen, en aangezien het haar migranten aan het terughalen is na een deal met het bestuur van Trump.’

Is de rechtszaak tegen Maduro kansrijk?

‘Dat is nog maar de vraag. Het is eigenlijk absurd dat de VS een ander soeverein land binnenvallen en hun staatshoofd gevangennemen. Is dat legaal? Nee. Is het legitiem? Ook niet echt. Maar doet Trump het toch en komt hij er mee weg? Het lijkt er wel op.’

‘Het is dan ook nog maar de vraag of er een rechtsgrond is om Maduro in de VS te veroordelen voor drugshandel, op basis van de lokale wetten. Maduro claimt nu zelf ook dat zijn aanhouding niet rechtsgeldig was. Ik ben benieuwd of Trump een rechtbank kan vinden die durft te oordelen dat Maduro schuldig is, op basis van de nationale wetgeving.’

‘Want let wel: zo’n veroordeling is niet aan de VS. In Den Haag staat het Internationaal Strafhof, dat specifiek in het leven is geroepen om de internationale statelijke rechtsorde te beschermen. Als je Maduro zou willen berechten, zou het dus daar moeten. Dat een land op individuele basis een ander staatshoofd ontvoerd en berecht, is zorgelijk. Zeker als Maduro straks ook daadwerkelijk veroordeeld wordt. Dat betekent eigenlijk dat alle binnenlandse wetten van andere landen ook getoetst moeten worden met de binnenlandse wetten van de VS, omdat zij zomaar het staatshoofd kunnen ontvoeren.’

Wat betekent dit voor Europa?

‘Tot nu toe is de reactie van veel landen afwachtend geweest. Trump denkt in voorstanders en tegenstanders van zichzelf: iedereen die kritiek heeft op beleid van hem, wordt als vijandig weggezet. Je ziet dat veel staatshoofden en politici daarom voorzichtig zijn met zich uitspreken tegen hem, en hopen dat ze zijn termijn kunnen uitzitten zonder al te veel schade.’

‘Maar laten we eerlijk zijn: de Verenigde Staten onder Trump moet je behandelen als een rogue nation, een staat die internationaal gezien een bedreiging kan vormen. Het besef moet bij Europa gaan doordringen dat er niet alleen een dreiging vanuit het oosten komt, met Rusland, maar ook een toenemende dreiging vanuit het Westen. We moeten ons er derhalve ervan bewust zijn dat de dreiging bestaat. En dat betekent dus ook dat we beter en intensiever moeten gaan samenwerken op het gebied van politiek, diplomatie en economie om een tegenwoord te kunnen bieden. Losse natiestaten kunnen simpelweg niet genoeg tegendruk geven.’

Wat zijn de gevolgen voor Nederland, en meer specifiek de eilanden die vlak voor de kust van Venezuela liggen?

‘Ik denk dat de gevolgen voorlopig wel mee zullen vallen’, vertelt Meibauer. ‘Wat dat betreft denk ik dat Nederland ‘geluk’ heeft gehad bij de manier waarop de aanval op Venezuela plaatsvond. Het was een kortstondige aanval met niet al te veel bombardementen.’

‘Maar ik weet natuurlijk niet wat er gaat gebeuren de komende tijd. Stel dat interne milities met elkaar of met het leger in gevecht raken, of de VS besluiten om weer bombardementen uit te voeren, dan kan dat voor een stroom aan vluchtelingen naar Aruba, Bonaire en Curaçao zorgen. En gezien de omvang en infrastructuur van die eilanden, is het zeer de vraag of ze dat aankunnen.’

Bang zijn dat de VS het luchtruim en oceaan dichtgooien, waardoor de eilanden onbereikbaar worden, hoeven we volgens de universitair docent niet te zijn. ‘Als dat ingezet wordt als chantagemiddel richting Europa, dan zijn we écht een heel stuk verder in het internationale conflict. Dat zie ik niet snel gebeuren.’